# Өөрдин келн: МАРК

Unknown

## ШИН БООЦАН


Тадн өдгә цага хальмг келнд орчулсн «Шин Бооцан» гидг дегтр һартан бәрҗәнәт. Эн дегтриг христианск улс Христосин төрсн 2002 җилин өөн темдглҗәх цагла хальмг келн улст белглҗәнә. Энүг орчулачнр, журналистнр, бичәчнр, редактормуд, номтнр арвн җилдән барт белдв. Бурхна Үгиг төвәр, заяни келәр, учр-утхинь хальмг келнд орчулх төр эклцәснь авн теднә өмн тәвгдсмн. Орчулачнр эврәннь көдлмштән орчулһна төрәр бәәх хамгин сүүлңк дамшлт олзлцхав гиҗ келҗ болҗана.

«Шин Бооцан» хуучн грек келәр бичгдсн дегтрәс хальмг келнд орчулгдв. Өдгә цагт хальмг келәр түрүн болҗ һарчах эн дегтр хальмг келн улсин сойлд, теднә җирһлд цаһан санаһан күртхә.

Әрүн Бичг, эс гихлә Библь – Шин Бооцан (27 дегтр) Хуучн Бооцан (39 дегтр) гидг хойр ик әңгәс бүрдҗ. Цуг делкәд Библиг хамгин икәр әмтн умшцхана. Хуучн Бооцанд Бурхн кү үүдәснә тускар, терүнәннь һарһсн килнцин тускар, күн Бурхнла өшәркснә болн һазр деер Эврәннь ирлһән Бурхн яһҗ белдснә, яһҗ күүнә килнц тәвҗ өгснә, Бийләһән терүг эвцүлснә тускар бичәтә.

Шин Бооцанд тууҗин дегтрмүд, бичгүд болн Апокалипсис гидг дегтр барлата. Тууҗин дегтрмүдт «Сән Зәңг» гидг дөрвн дегтр, «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтр орулгдҗ. «Сән Зәңгд» Деед Эзн Исус Христосин төрснә, терүнә җирһлин номин, үклин болн әмдрлтин тускар бичгдҗ. Эн дегтрмүдиг дөрвн күн бичҗ: Матья, Марк, Лука болн Йохан. Тегәд теднә бичсн дегтрмүд янзарн, Христосин җирһлин ямаран төрд хамгин ик оньган өгчәхәрн йилһрнә. «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтрт Исус Христосиг теңгрт өөдлүлснә тускар, Әрүн Сәкүсн бууҗ ирснә тускар, христианмудын түрүн чонҗс бүрдәснә, Римин орн-нутгин олн зүсн һазрар христианмудын ном тархасна тускар келгдҗәнә.

Шин Бооцанд олн автормудин 21 бичг барлгдҗ. Тедн дунд Павел, Йохан, Пётр, Яков, Йуда эдн йовна. Евреймүдт илгәгдсн бичгин авторин нериг ода чигн күн медхш. Тер бичгүдиг чонҗмудт, эс гихлә нег күүнд нерәдәд бичдг бәәҗ. Терүнд Исус Христосин номин цәәлһвр болҗах христианмудын итклин болн җирһлин тускар бичәд, Христост иткдг улст кергтә селвг өггдҗәнә.

Шин Бооцанд орсн Апокалипсис гидг дегтр әәлдхин дегтр болҗана. Энүнд олмһа келәр күмни иргч үзүлгдҗәнә, цуг делкәд болх цүүгәнә, цуг олн әмтнд иргчдән кех зарһин тускар, эндрк эвтә бәәдлин диг-дара эвдхин болн шин теңгр, шин һазр үүдәлһнә тускар бичәтә бәәнә.

Библин «Шин Бооцан» умшсн улст байр, йөрәл буух гиҗ нәәлҗәнәвидн.

Эн орчулгдсн көдлмшиг Библин негдсн ниицәнмүд «Грек келнә Шин Бооцан» (4-гч һарц 1993 җ.) Эн һарц экн хуучн грек бичгүдәс буулһҗ авгдсмн. Орс Синодалин орчулвр болхла, сүүлңк грек бичгүдәс авгдсмн, тегәд чигн зәрм зәңгүд (шүлгүд) хуучн кезәңк бичгүдт уга. Эн учрар өдгә цагин һарцд зәрм зәңгүд тонь бас уга болна. Эн орсн зәңгүд эн һарцд Шин Бооцана сүл халхд барлата.

Библь орчуллһна Институт


## МАРК

### Маркин бичсн Сән Зәңг


Маркин бичсн дегтр Исус Христос гидг нертә Бурхна Көвүнә туск Сән Зәңгәс эклҗәнә. Терүнд Исус һартан йоста, күцәмҗтә күн болҗ зургдҗ. Терүнә һардгч йосн тархаҗах номднь, хар сәкүсд диилдг күчнднь, күүнә килнц тәвҗ өглһнднь үзүлгдҗ. Эврәннь тускар келхләрн, Исус күүнәс һарсн көвүн болҗ келнә. Исус күүнә кесн килнц тәвҗ өгхин төлә ирсмн болҗана.

Маркин бичсн Сән Зәңг Исусин келсн үгәснь болн номаснь урд, Терүнә күцәсн көдлмшинь һооднь, күчтәһәр үзүлҗәх келвр мөн. Эклцднь ахрар Кирсләч Йохана тускар, Исусин кирсллһнә болн сөрх йовдлын тускар келчкәд, дарунь Терүнә әмдрллһнә болн номин тускар автор экләд бичнә. Цаг давна, Исусиг дураҗ йовх улс Терүг сәәнәр меддг болцхана, болв өшәтнрнь улм харшлна. Товчлгч бөлгүдт Исусин һазр деерк җирһлин сүүлңк долан хонгин тускар бичәтә, нег үлү Терүг кирст хадад телүлснә тускар болн әмдрлтин тускар бичәтә. Сән Зәңгин дөрвлҗн хавсрт орулсн хойр чилгчинь Марк бичсмн уга гиҗ ик зунь тоолҗана.


Учр-утхин зура


Сән Зәңгин эклц 1.1–13

Һалильяд Исусин церглт 1.14 – 9.50

Һалильяс Ерусалим орлһн 10.1–52

Сүүлңк долан хонг 11.1 – 15.47

Исусин әмдрлт 16.1–8

Әмдрсн Деед Эзнә ирлһн болн өөдллһн 16.9–20


### 1


Христосиг ирхин өмн Йохан әмт белдҗ бәәнә


1Исус Христос гидг нертә Бурхна Көвүнә туск Сән Зәңгин эклц. 2«Би Зәңгчән урдасчн илгәнәв. Чини хаалһичинь белдх». 3«Деед Эзнд хаалһинь белдтн. Терүнә җиминь ястн! – гисн көдәд хәәкрҗәх күүнә ду соңсҗанав», – гиҗ әәлдәч Эшья бичсмн. 4Әмт уснд кирслдг Йохан Бурхна зәңгчнь болҗ ирсмн. Йохан эҗго көдәд ирҗ бәәсмн. – Килнцән илднь медүлсн күн килнцтә җирһлән үлдәһәд, нанар уснд бийән кирслтн. Тиигхлә Бурхн тана килнцитн тәвҗ өгх, – гиҗ Йохан Бурхна ном тархасмн.

5Тегәд Йудья нутгин кесг улс болн Ерусалимин әмтн Йоханур ирҗ. Тедн килнцән илднь келәд, Йордан һолд Йоханар бийән кирслцхәв. 6Йохан темәнә килһсәр гүрсн хувц өмсәд, белкүсән арсн бүсәр бүслдг бәәҗ. Царцаха, зерлг зөгин бал хойрар гесндән теҗәл кеҗ йовҗ.

7-8– Мини ардас Ик Күчтәнь ирхмн. Нанд Түүнә буршмгин бүчинь тәәлх зөв уга. Би тадниг уснд кирслҗәнәв, Тер тадниг Әрүн Сәкүсәр кирслх, – гиҗ Йохан зәңглсмн.


Исус Йоханар уснд кирслгдв


9Тер цагт Һалильян Назарет балһснас ирсн Исусиг Йохан Йордан һолын уснд кирслсн болдг. 10-11Исусиг уснас һарч йовтлнь генткн теңгр заагрсмн. Дарунь Әрүн Сәкүсн Бий деернь көглҗрһн мет бууҗахиг Исус үзсмн.

– Энтн Мини Хәәртә Көвүн! Эн Намаг байрлулна! – гисн дун дарунь теңгрәс соңсгдҗ.

12Уснд кирслгдснә хөөн Әрүн Сәкүсн Исусиг эҗго көдәд одтха гиҗ. 13Дөчн хонгтан Исус зерлг аңгуд бәәдг эҗго көдәд бәәсмн. Эрлг Терүг сөрүлсмн, Бурхна элчнр болхла Исуст дөң болсмн.


Түрүн сурһульчнр


14-15Йоханыг түүрмд Херод хан суулһсна хөөн Исус Һалильяд одад, олн әмтнд Бурхна Сән Зәңг цәәлһҗ:

– Цагнь ирв! Теңгрин Йосн өөрдв! Килнцтә җирһлән үлдәтн! Сән Зәңгд итктн! – гисмн.

16-17Һалилья нуурин көвәһәр йовҗ йовад, Исус заһсчнр Шимон Андрей ах дү хойриг үзҗ. Тедн уснд гөлмән хайҗ йовцхаҗ.

– Наартн, Намаг дахтн! Би таднд әмт дуудҗ, мөңк җирһлд орулҗ заанав, – гиҗ Исус теднд келҗ.

18Ах дү хойр түдл уга гөлмән үлдәчкәд, дахад һарцхав. 19-20Цааранднь йовҗ йовад, Зебедана Яков Йохан хойр көвүдиг Исус үзҗ. Тедниг оңһц дотран гөлмән ясад суусинь үзәд, Бийән дахулхар дуудв. Эцкән көдләчнртәһинь оңһц дотрнь үлдәчкәд, теднь дахад һарч.


Хар сәкүснд эзлгдсн кү эдгәлһн


21Исусиг дахад, тедн Капернам балһснд ирҗ. Бемб өдр Исус хурлд одад сурһсмн. 22-24Исусин номинь соңсад, цугтан өврҗ. Учрнь иим: ном цәәлһдг улсла әдл биш ном сурһх зөвтә күн болҗ, Исус сурһҗ. Тер цагт хурлд хар сәкүснд эзлгдсн күн бәәҗ. Тер хәәкрҗ:

– Назаретас ирсн Исус, Танд маднас юн кергтә? Та мадниг уга кехәр бәнт? Би Таниг меддүв! Та Бурхна Әрүн Зарцд! – гиҗ.

25– Тагчг бә! Эн күүнәс һарч әрл цааран! – гиҗ Исус закҗ.

26Хар сәкүсн тер күүг сегсрүләд, му дууһар хәәкрәд, терүнәс һарч. 27Энүг үзсн әмтн сүрдәд, нег-негнәсн сурцхаҗ:

– Акад юмб? Юн гидг күчтә шин номв?! Хар сәкүсдин бийнь Энүнә заквринь соңсҗана!

28Удл уга Исусин туск зәңг Һалильян һазрар тарв.


Исус олн кү эдгәҗәнә


29Исус Яков Йохан хойрла хурлас һарад, Шимон Андрей хойрин герт ирҗ. 30Шимона хадм экнь халута кевтсинь Исуст медүлцхәв. 31Исус өөрдҗ одад эмгиг һараснь авад, демнәд босхҗ. Тер дарунь халунь уурч. Эмгн босад, гиичнрән тоох хот нерхәр сахньв.

32-34Асхнднь, нарн суулһнла, Исус тал гемтә болн хар сәкүснд эзлгдсн улсиг авч ирсмн. Олн әмтн Терүнә үүднә өөр цуглрҗ. Кесг әмт эдгәһәд, кесг әмтнәс хар сәкүсдиг Исус көөҗ һарһсмн. Исус ә бичә һартн, гисн хөрлт хар сәкүсдт өгч, яһад гихлә, теднь Исусиг меддг бәәҗ. 35Маңһдуртнь өр цәәтл босад, Исус аглһ һазрт одад мөргсмн. 36Шимон хамдан йовсн әмтнләһән Исусиг хәәһәд һарч. 37Олҗ авад:

– Багш, Та яһвт? Таниг цугтан хәәҗәнәлм, – гицхәҗ.

38Исус өмнәснь:

– Эргндк хотдуд орхмн, Би тер әмтнд Сән Зәңг цәәлһҗ өгнәв. Тер кергәр Би Капернамас һарлав, – гиҗ.

39Һалилья һазр эргәд, хурлмудар орад, Исус Сән Зәңг тархаҗ. Хар сәкүсдт эзлгдсн кесг улсиг зовлңгаснь гетлгҗ.


Исус арсна гемтә күүг эдгәҗәнә


40-41Исус тал арсна гемтә күн ирәд, сөгдәд:

– Буйн болтха, намаг гемәсм цеврлх саната болхла, цеврлтн! – гиҗ эрв.

Исус түүнд санань зовад, һаран күргәд:

– Чамаг цеврлх санатав. Цеврлгд! – гиҗ.

42Тер дарунь арсна гемтә күн цеврдҗ одҗ! Гемнь эдгҗ.

43-44– Энүнә тускар бичә күүнд кел, зуг гелңгд одад, бийән үзүл, Мошен закаһар тәкл тәк. Терүгәрн чи әмтнд эдгсән медүлхич, – гисн чаңһ заквр өгәд, эдгсн күүг Исус йовулҗ.

45Зуг тер күн бийләнь учрсн юмна тускар, зәңг тараһад йовҗ. Терүнәс көлтә Исуст хәрү балһснд одҗ бәәдг арһ уга болв. Тегәд эҗго һазрт бәәдг болҗ. Болв кесг һазрас әмтн Терүн тал ирдг бәәсмн.


### 2


Исус көл-һарнь тәкрсн кү эдгәв


1Цөөкн өдрин хөөн Исусиг хәрү Капернам балһснд ирхлә, агчмин зуур зәңг тарҗ. 2Әмтн дегд олар цуглрад, Исусин бәәсн герин үүднднь шинәс ирсн әмтнд күрдг арһ уга болҗ. Исусиг Сән Зәңг әмтнд келҗ өгч бәәтл, 3дөрвн залу һар-көлнь тәкрсн кү авч ирв. 4Исусин герт орҗ болшгоһинь үзәд, тедн герин ораһинь цумлад, гемтә үүрән кевтсн девскртәһинь буулһв. 5Исус теднә итклинь үзәд, һар-көлнь тәкрсн күүнд:

– Көвүн Минь, чини килнцчн тәвгдҗәнә! – гив.

6-7Тенд суусн ном цәәлһәчнрин зәрмнь дотран иигҗ ухалв:

– Юн гидг юмн болҗахмб? Бурхнас талдан кен күүнә килнц тәвҗ чаддв? Эн Бурхна тускар му келҗәнә.

8Тер дарунь теднә дотран ухалҗасиг Исус медәд:

– Тадн тиим уха юңгад ухалҗахмт? – гиҗ сурв.

9– Эн тәкрсн күүнд яһҗ келсн амр болх: «Килнцчн тәвгдҗәнә» гисн эс гиҗ: «Бос, кевтсн девскрән эвкҗ авад йов!» гисн амр болхий? 10Болв Би, Күмни Көвүн, һазр деер килнц тәвх йостав гиҗ таднд медүлхин төлә келҗәнәв, – гиһәд, һар-көлнь тәкрсн күүнд:

11– Бос, кевтсн девскрән авад хәр! – гив.

12Тернь әмтнә өмн босад, девскрән эвкҗ авад, һарад йовҗ одв. Энүг үзсн улс дегд икәр өврәд, Бурхнд ханлт өргәд:

– Иим өвәрц юм бидн төрүц үзәд уга биләвидн! – гицхәв.


Исус Левиг дуудҗана


13-14Исус дәкн нур тал йовв. Дәкн олн күн өөрнь цуглрв. Исус тедниг эврәннь номар сурһв. Нуурин көвәһәр йовҗ йовад, Исус тамһин герт көдлҗәсн кү үзв. Тер Леви гидг нертә Алпана көвүн бәәҗ.

– Намаг дахад йов, – гиҗ Исус келв.

Тернь босад дахв. 15Исус сурһульчнртаһан Левин герт хот ууһад сууҗ. Алв цуглулдг кесг әмтн болн талдан чигн килнцтә улс теднлә сууцхаҗ. Исусиг йирдән олн зүсн әмтн дахдг бәәсмн. 16Алв цуглулдг болн килнцтә әмтнлә хамдан хот ууҗасинь үзәд, парш багин ном цәәлһәчнр Исусин сурһульчнрт келцхәв:

– Яһад алв цуглулдг килнцтә улсла багштн хот ууҗахмб?

17Терүгинь Исус соңсчкад:

– Эрүл күүнд биш – гемтә күүнд эмч кергтә. Чик седклтәһинь биш, килнцтәһинь дуудхар Би ирләв, – гив.


Мацг бәрлһнә туск зүтквр


18Уснд кирслдг Йохана болн паршмудын сурһульчнрнь мацг бәрҗ.

– Йохана болн паршмудын сурһульчнрнь мацг бәрнә, Тана сурһульчнртн бәрхшлм? – гиҗ әмтн Исусас сурцхаҗ.

19– Хүрмд ирсн гиичнр хот ул уга бәәхий? Хүрмин хотыг күргнлә хамдан тедн ул уга бәәшго. 20Зуг цагнь ирәд гиичнрәс күргн салһҗ авгдхла, гиичнрнь мацг бәрх. 21Хуучрад салврҗ одсн хувцнд шин халас тәвдмн биш, эс гиҗ шин халасн хуучн хувциг цааранднь теслх. Хаһрхань улм икдх. 22Күчән авчах чаһриг хуучн бөрвд кедмн биш. Кемр күчән авчах чаһриг хуучн бөрвд кехлә, бөрв шуурх. Тиигхлә бөрв чигн, үрх чаһр чигн асхрх. Тер төләд күчән авчах чаһриг шин бөрвд күн кенә, – гиҗ хәрү өгв.


Бемб өдрин тускар


23Нег дәкҗ, бемб өдр, Исус тәрә тәрсн һазрар йовҗ. Терүнә сурһульчнрнь гесндән өлг авхин төлә буудян толһа таслҗ идҗ. 24Паршмуд терүгинь үзәд Исусас сурҗ:

– Бемб өдрлә кех зөв уга юм тедн яһад кеҗ бәәхмб?

25Исус өмнәснь иигҗ келҗ:

– Тадн Давидин тускар умшсн угавт? Үүрмүдтән өлсҗ йовад, тер юуһар гесндән өлг авсмб? Ах гелң Абьятарин цагт Давидин геснь өлсҗ йовҗ. 26Бурхна герт орад, гелңгәс талдан күн авч идх зөв уга, Бурхна өмн тәвсн өдмгиг авч идәд, хамдан йовсн әмтндән чигн өгләлм. 27Бурхн күүг бемб өдрин төлә үүдәсмн биш, бемб өдр күүнә төлә тогтсмн. 28Тер учрар Күмни Көвүн бемб өдрин чигн Эзнь мөн, – гив.


### 3


Исус әмн уга һарта кү эдгәҗ бәәнә


1Исус дәкн хурлд орҗ ирв. Тенд әмн уга һарта күн бәәҗ. 2Бемб өдр кү эмнх угаһинь гетәд, бурушахар седҗ бәәсн улс чигн тенд сууҗ. 3Исус тер әмн уга һарта күүнд:

– Босад, уралан һар! – гиҗ келәд, 4суусн әмтнәс сурв:

– Бемб өдрлә сә кех зөвтәй, эс гиҗ му кех зөвтәй? Күүг үкләснь харсҗ авхмб эс гиҗ алхмб?

Теднь тагчг бәәв. 5Исус тедн тал ууртаһар эргҗ хәләһәд, теднә хату зүркнд һашудҗ. Әмн уга һарта күүнд:

– Һаран суңһ! – гиҗ.

Гемтә күн һаран суңһхлань, һарнь эдгҗ одв. 6Паршмуд эн тоотыг үзәд хурлас һарн, Херодын улсла зөвчләд, Исусин үклинь хәәх болцхав.


Сурһульчнрнь Исусин өөр цуглрҗ бәәнә


7-8Исус эврәннь сурһульчнртаһан нуурин көвә тал һарад йовв. Ардаснь Һалильяс, Йудьяс, Ерусалимас, Идүмьяс болн Йордана телтр көвәһәс олн әмтн йовв. Тир болн Сидон балһсдын эргнд бәәдг әмтн Исусин күцәсн йовдлмудын тускар соңсчкад, бас ирцхәв. 9Нуурин көвәһүр дегд олн күн ирәд, Исуст күрхәр седәд дарцсн учрар, оңһц белдтн гиҗ сурһульчнртан Исус даалһв. 10Урднь кесг әмт эдгәсинь соңссн гемтә улс цугтан Исуст һаран күргхәр седв. 11Хар сәкүснд эзлгдсн улс Исусиг үзчкәд, Терүнә өмн сөгдҗ унад:

– Та Бурхна Көвүнт! – гиһәд хәәкрлдцхәв.

12– Бичә Намаг Бурхна Көвүн гиҗ әмтнд келтн, – гисн догшн зака теднд Исус өгв.


Арвн хойр апостолмуд йилһҗ авлһн


13Исус уул давшад, Бий талан санан-седкл туссн улсан дуудв. Теднь Терүн тал ирв. 14Исус арвн хойр кү йилһҗ авв. Тедн апостолмуд гиҗ нерәдгдҗ. Тедн Терүнлә хамдан бәәһәд, Сән Зәңг тархахин төлә йовулгдх зөвтә бәәҗ. 15Исус теднд хар сәкүсдиг көөҗ һарһх йос өгв. 16Шимониг Пётр гиҗ нерәдәд, 17Зебедана Яков болн Йохан гидг ах дү хойриг оһтрһун көвүд гиҗ Исус нерәдв (теднә заңгнь оһтрһун бәәдлтә сәнҗ), 18Андрейиг, Пилипиг, Бар-Толмаг, Матайиг, Томасиг, Алпана көвүн Яковиг, Таддаг, зилот багин гешүн Шимониг 19болн хөөннь Бийинь өшәтнрт бәрүлҗ өгсн Йуда Искериотиг йилһҗ авв.


Евреймүдин көгшәс Исусиг гемшәҗәнә


20Тедниг герүр орҗ ирхләнь, дәкн олн күн цуглрад, хот чигн уулһсн уга. 21Энүнә тускар соңссн Исусин төрл-саднь, Терүнә ухань көндрҗ одҗ гиҗ соңсад, күчәр авч хәрхәр седцхәв. 22Ерусалимас ирсн ном цәәлһәчнр, Исусиг Баал-Зебүльд эзлгдәд, терүнә күчәр хар сәкүсдиг көөҗ һарһҗана гисн зәңг һарһцхаҗ. 23Исус тедниг дуудҗ авад, үлгүр орулад иигҗ келҗ өгв:

– Эрлг яһҗ эврән бийән көөҗ һарһхмб? 24Нег орн-нутгин улс хоорндан өшәркәд әңгрхлә, тер орн-нутг хольврҗ одна. 25Нег гер-бүлин улс ни-негн бәл уга, нег-негән даҗрхар седхлә, тер гер-бүл буурч одна. 26Эрлг эврән бийләһән дәәлдхлә, терүнә йосн бас хольврҗ одх зөвтә. 27Чидлтә күүнә геринь тонхин өмн эзинь бәрҗ авч күлх кергтә. 28Тодлҗ автн: әмтнә килнцнь чигн тәвгдх, Бурхна тускар му келснь чигн тәвгдх. 29Зуг Әрүн Сәкүснә тускар му келсн күүнә килнцнь төрүц тәвгдшго. Тер күн мөңкинд килнцән эдлх. 30Ном цәәлһәчнр Исусиг хар сәкүснд эзлгдв гисн зәңг һарһсн учрас Исус тиигҗ келсмн.


Исусин гер-бүлнь – сурһульчнрнь


31Исусин экнь болн дүүнрнь ирҗ. Күн дүүрң герт орҗ эс чадхларн, тедн Исусиг дуудулҗ.

32– Исус, эктн болн дүүнртн ирәд Таниг дуудҗана, – гихлә, Исус:

33– Мини ээҗм, Мини дүүнрм кемб?

34Бийиннь өөр суусн әмтиг эргҗ хәләһәд:

– Үзҗ автн, Мини ээҗм, дүүнрм эн бәәнә. 35Бурхна заасиг күцәдг әмтн – Мини ээҗнр, ахнр болн эгчнр-дүүнр.


### 4


Тәрә тәрәчин туск үлгүр


1Дәкн Һалилья нуурин көвәд ирәд Исус сурһв. Олн әмтн дегд икәр цуглрсн учрар оңһц дотр сууһад, көвәһәс тедүкнд усчад, Исус үг келв. Олн әмтн нуурин көвәд зогсад соңсв. 2Исус үлгүр орулҗ келәд сурһдг бәәсмн. Ода бас тиигв.

3– Соңстн! Нег күн тәрәһән тәрхәр йовҗ. 4Цацҗ йовсн тәрәнә экин зәрмнь хаалһ деер унҗ. Теднинь шовуд чоңкад идчкҗ. 5Зәрмнь чолута һазрт унҗ. Тенд һазр баһ болад буудя дарунь урһҗ. Тедн һазрин гүүнд туссн уга. 6Нарн һарад тедниг шатачкҗ. Урһмл хатҗ одҗ. Яһад гихлә, буудян уңгнь йосндан урһҗ чадсн уга. 7Зәрмнь хатханчг заагт унҗ. Хатханчг урһад, буудяг бүтәҗ. Буудя урһц өгсн уга. 8Зуг сән урһцта һазрт унсн тәрәнә экн – һучн, җирн, зун холван үлү урһц өгч. 9Соңсхар седснь, соңстн! – гиҗ Исус аштнь келв.


Исус тәрәчин туск үлгүр цәәлһҗ бәәнә


10Хөөннь, әмтн тарад йовҗ одсна ард, арвн хойр сурһульчнь Исусас сурҗ:

– Келсн үгинтн утхнь юундньв?

11-12– Бурхна Йосна туск нууцин медрл таднд секгдлә. Талдан әмтнд болхла, Би үлгүр орулҗ келҗәнәв. Учрнь: тедн нүдтә бийнь – үзхш, чиктә бийнь – соңсхш. Кемр үздг, соңсдг бәәсн болхла, тедн уха-седклән Бурхнд өгх билә. Бурхн теднә килнцинь тәвх билә, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Тәрәчин туск үлгүрин тәәлвр


13Цааранднь Исус иигҗ келв:

– Тадн бас Мини келсиг медсн угайт? Тиигхлә талдан үлгүрмүд яһҗ медҗ авхмт? 14Тәрәч Бурхна үг келҗәх күн мет. 15Зәрм әмтиг хату хаалһ деер унсн буудяла дүңцүлҗ болхмн. Тедн Бурхна Үгиг соңсҗ авв чигн, эрлг агчмин зуур тер Үгинь хулхалад авчкна. 16Зәрм әмтн чолута һазр деер унсн буудя мет. Тедн Бурхна Үгиг байрлҗ соңсад тодлҗ авна. 17Зуг уңг уга төләдән бат болхш. Тер Үгәс көлтә көөлһ үзхләрн иткдгән уурна. 18-20Зәрм әмтн хатханчгта һазр деер унсн буудяла әдл. Өдгә цагин арһ, ик дала зөөр зөөхин арһ хәәнәв гиһәд болн нань чигн седвәрәс көлтә Бурхна Үгинь тодлҗ авдг болв чигн мартчкна. Тер Үг олз өгхш. Болв сән һазр деер унсн буудя мет улс бәәнә. Тедн Бурхна Үгиг соңсад, тодлҗ авад, аш сүүлднь, һучн, җирн, зун холван ик олз авч ирнә, – гив.


Шатҗах шамин тускар


21– Күн шам шатачкад орн дор бултулдг эс гиҗ деерәснь савар бүркдг болхий? Шатҗах шамиг күн деегшән өргҗ тәвнә эсий? 22Нууц юмн аштнь тәәлгддмн. Бултулсн юмн аштнь илдкҗ һардмн. 23Соңсхар седснь, соңстн! – гиҗ Исус келв.

24– Мини келсн үгд ухаһан өгтн. Ямаран кемҗәһәр тадн кемҗәлнәт, тер кевәр таднд кемҗәлгдх. Терүнәс үлүһәр чигн өггдх. 25Бәәснднь Бурхн бас чигн өгх, угаһаснь бәәсинь булаһад авчкх, – гиҗ Исус цааранднь келв.


Урһҗах тәрәнәс авчах үлгүр


26– Бурхна Йосиг иим үлгүрлә дүңцүлҗ болхмн: күн тәрәһән тәрчкәд йовҗ одна. 27-28Түүг унтад серәд бәәтл экн экләд урһна. Тәрәнә экн һазрт яһҗ урһҗахинь тер медхш. Өдр ирвәс экн үндсләд, көк ишнь һазрас бултаһад урһна. Урһмл ноһарад, буудя толһална. Буудян толһа чидл авч урһна. 29Буудя болсн кемлә күн хадуран авч ирәд хадна, – гиҗ Исус немв.


Горчсин экнә туск үлгүр


30Исус цааранднь келҗ өгв:

– Бурхна Йосиг бас юунла дүңцүлҗ болхмб? Ямаран үлгүр олҗ келхмб? 31Бурхна Йосн горчсин экн мет. Горчсин экн цугтаһаснь бичкн эсий? 32Болв түүнәс урһсн урһмлын ацмуднь шовуд үүрән ясҗ чадм дүңгә зәәтә болна.

33Тиигҗ әмтн ухандан тодлҗ авдгар Исус үлгүр орулҗ сурһдг бәәҗ. 34Үлгүр угаһар, Исус әмтиг сурһдмн биш. Сурһульчнртан болхла үлдәҗ авад, тер үлгүрмүдән цәәлһҗ өгдмн.


Исус шүрүн сальк номһрулҗ бәәнә


35Асхн харңһурҗ йовтл Исус сурһульчнртан:

– Нур һатлад йовхмн, – гив.

36-37Соңсҗасн улсан үлдәчкәд, сурһульчнрнь Исусин суусн оңһцар көвәһәс усчад һарв. Теднлә хамдан талдан оңһцс усчв. Генткн шүрүн салькн көдлв, ик дольганд оңһц цокгдад, усар дүүрв. 38Исус болхла оңһцин сүл талнь дер дерләд кевтәд, унтҗ одҗ. Сурһульчнрнь Терүг серүләд:

– Багш! Бидн чивҗәнәвидн! Танд йилһл уга болҗ бәәнү?! – гицхәв.

39Исус босад шүрүн салькиг уурулад, нуурин уснд:

– Тагчг бол, тогтн! – гиҗ закв.

Тер дарунь салькн номһрад, нур тогтнв.

40– Юунас әәсмт? Тадн ода күртл иткл уга бәнт? – гиҗ сурһульчнрасн сурв.

41Теднь сүрдәд, нег-негн талан хәләцхәв:

– Салькн усн хойрт Эн зәрлг болна, теднь үгинь соңсна. Кен гидг күнв эн? – гицхәв.


### 5


Исус хар сәкүсдт эзлгдсн кү эдгәҗ бәәнә


1Нур һатлад, тедн Геразин гидг нертә һазрур ирцхәв. 2Исусиг оңһцасн буухлань өмнәснь үксн кү оршадг хадын көндәһәс хар сәкүснд эзлгдсн нег күн гүүҗ һарч ирв. 3Әмтн терүг цевлдгән уурсн учрар тер күн оршалһна һазрт бәәдг болсмн. 4Кедү дәкҗ һар-көлинь цевлсн бийнь тер күн цевән таслад гүүдг сәнҗ. Нег чигн күн энүг тогтнулҗ чаддго бәәсмн. 5Эн күн өдр-сө уга уул заагар йовад, үкәрин һазр эргәд, му дууһар хәәкрәд, махмудан чолуһар цокад йовдг сәнҗ.

6-7Исусиг үзн тер күн гүүҗ ирәд сөгдҗ:

– Бурхна Көвүн, нанас Танд юн кергтә? Бурхна нерн деерәс сурҗанав, бичә намаг зоваһит! – гиһәд чаңһар хәәкрҗ.

8– Хар сәкүсн, һар эн күүнәс! – гиҗ Исус заксн төләд тер күн тиигҗ келсмн.

9– Нернчн кемб? – гиҗ Исус сурв.

– Мини нерн Түмн, юңгад гихлә, мана то олн, – гиҗ тернь хәрү өгв.

10– Мадниг эн ормас бичә көөхнтн! – гиһәд тедн ээрцхәв.

11Уулын өөр идшлҗ йовсн кесг эзнә һахас йовҗ.

12– Исус, маднд эн һахас дотр орх зөв өгит? – гиҗ хар сәкүсн сурҗ.

13Исус зөв өгч. Хар сәкүсд тер гемтә күүнәс һарад, һахасиг эзлҗ. Тер дарунь хойр миңһн шаху һахас гүүлдәд, эрг деерәс уснд унад чивҗ одҗ. 14Һаха хәрүлчнр гүүһәд, эргндк балһсн болн хошмудын әмтнд юн учрсинь келҗ. Олн әмтн юн болсинь хәләхәр ирҗ. 15Тедн Исусин өөр цуглрад, түмн хар сәкүснд эзлгдсн күн хувц өмсчксн ухата-сегәтә суусинь үзәд, дегд икәр сүрдҗ. 16Хар сәкүстә күүнлә болн һахасла учрсиг үзсн әмтн цугинь наадксдан келҗ өгч.

17Тиигхлә тер һазрин әмтн Исусиг тендәс һарч йовтха гиҗ сурҗ.

18Исусиг оңһцд орад суухлань, хар сәкүсдәс сулдсн күн:

– Таниг дахч болхий? – гиһәд сурҗ.

19Болв Исус зөв өгсмн биш:

– Герүрн одад, Деед Эзн чамд ю кесинь, чамаг яһҗ хәәрлҗ авсинь төрл-садндан келҗ өг, – гисмн.

20Эдгсн күн Декапол һазр орад, әмтнд Исусин тускар келәд йовҗ. Терүнә келсн үгинь соңссн әмтн, икәр өврәд алң болҗ.


Яирин күүк әмдрүллһн болн гемтә күүкд кү эдгәлһн


21Исусиг оңһцар нур һатлад хәрү ирхләнь, өөрнь нуурин көвәд дала улс цуглрад хурҗ. 22-23Тедн дунд бәәсн хурлын толһач, Яир, Исус тал өөрдәд, көлднь мөргҗ:

– Мини күүкм әрә әмтә бәәнә. Күүкм әмд үлддгәр ирәд, деернь һаран тәвәд эдгәһит? – гиҗ ээрәд сурҗ.

24Исус терүнлә йовв. Ардаснь олн әмтн дахв. Әмтн дегд олн болад дарцв.

25Әмтн дунд арвн хойр җилин туршт цусн һардг гемтә күүкд күн йовҗ. 26Тер күүкд күн кесг олн эмчнрт бийән үзүләд, бәәсн мөңгән цугинь һарһҗ. Зуг гемнь эдгх биш улм икдҗ. 27Исусин тускар күүкд күн урднь соңсҗ йовҗ. Тегәд ардаснь өөрдҗ одад, хувцнднь һаран күргҗ.

28«Кемр хувцна хормаднь һаран күргхлә, дарунь эдгхв», – гиһәд тер дотран ухалҗ. 29Цусн һардг гемнь тер дарунь уурч. Күүкд күн эдгсән медҗ. 30Исус чигн Терүнәс күн күч авад эдгсинь дарунь медҗ.

– Кен Мини хувцнд һаран күргв? – гиһәд ардан хәләҗ.

31– Танд һаран кен күргв гиҗ юңгад сурҗ бәәхмт? Тана ардас олн күн дарцҗ йовналм! – гиҗ сурһульчнрнь сурцхав.

32Исус цуг олн әмтиг эргҗ хәләһәд, кен һаран күргсинь медҗ авхар седв. 33Юн болсинь медсн күүкд күн әәһәд, чичрн йовҗ өөрдҗ ирәд, көлднь сөгдәд, цугинь келҗ өгв.

34– Күүкн минь, чини итклчн чамаг эдгәв! Энүнәс хооран төвкнүн, эрүл-менд йовҗ йов! – гиҗ Исус келв.

35Тер зуур цаг удҗ одв. Яирин герәс:

– Күүкн өңгрҗ одв. Багшиг бичә үүмүл, – гисн зәңг ирв.

36Исус түүг төртән авл уга хурлын толһач Яирт:

– Бичә ә, итк, – гив.

37Пётр болн Яков Йохан ах-дү хойрас талдан кү Бийләһән дахулл уга Исус йовв. 38Яирин герүр орхла, әмтн үүмәтә, зовлңта бәәцхәҗ, оркрад уульҗасн ә соңсгдҗ. 39Исус орҗ ирн:

– Яһад үүмҗәхмт? Юңгад уульҗахмт? Күүкн өңгрсн уга, зуг унтҗ кевтнә, – гихләнь, 40әмтн Исусар наад бәрәд инәлдцхәв. Исус цугинь һазаран һартха гив. Бийнь күүкнә эк-эцктә болн эврәннь һурвн сурһульчнртаһан, күүкнә кевтсн хораһур орв. 41Күүкнә һаринь авад Исус:

– Талита кум! – гив. (Тернь күүкн бос гидг арамейин келнә үгмүд.)

42Тернь босад йовв. (Күүкн арвн хойрта сәнҗ.) Цугтан икәр өврцхәв. 43Исус эн өврмҗтә йовдлын тускар, әмтнд бичә келтхә гиҗ закв. Күүкнд болхла хотынь уулһтха гив.


### 6


Исус төрскн балһс орҗана


1Тендәс цааранднь йовад, Исус сурһульчнртаһан төрскн балһсурн ирв. 2-3Бемб өдр Исус хурлд ном сурһв. Терүг соңссн әмтн икәр өврцхәв:

– Альдас иим цецн уха Эн авсн болхв? Эн юн болхв? Яһҗ Эн өвәрц юм кедг болхв? Эн эгл модч күн эсий? Эн Марийин көвүн, Яков, Йосип, Йуда болн Шимона ахнь бәәнәлм. Мана өөр Энүнә дү күүкднь чигн сууналм. Тегәд Исусиг һәәләд, Назаретин улс Терүнд итксн уга.

4– Әәлдәчиг күндлдго һазр уга. Зуг төрскн һазртнь, гертнь болн өрк-бүлднь әәлдәчиг әәлдәчд тоолдмн биш, – гиҗ Исус теднд келв.

5Тенд Исус өвәрц юм һарһҗ чадсмн биш. Зуг цөөкн күн деер һаран тәвәд, тедниг эдгәҗ. 6(а) Назаретин әмтн иткл уга бәәснднь, Исус алң болв.


Исус арвн хойр сурһульчнр илгәнә


(6б) Тегәд Исус Назаретин эргн шидр бәәсн хотдудар йовад, Сән Зәңг цәәлһв. 7Арвн хойр сурһульчнран чигн дуудҗ авад, хошадар илгәв. Тедндән хар сәкүсдиг көөҗ һарһдг йос өгв. 8-9Исус теднд иигҗ закв:

– Бийләһән түшх тайгас талдан юм бичә автн. Идх хот-хол, сольҗ өмсх хувц-хунр, түңгрцг чигн, мөңг чигн бичә автн, зуг көлдән буршмг өмстн. 10Нег хотнас һарч йовтлан түрүн олҗ авсн бәәрән бичә сольтн. 11Кемр күн тадниг герүрн орулҗ эс авхла, тадна келсиг эс соңсхла, тер ормас һарч йовад, хормаһиннь тоорминь саҗчктн. Тер темдг теднә гемин герч болҗ һарх.

12Тегәд сурһульчнрнь, килнцтә җирһлән үлдәтн гиҗ әмтнд келхин төлә һарад йовцхав. 13Тедн кесг улсас хар сәкүсдиг көөҗ һарһад, гемтә әмтиг оливин тосар түркәд эдгәв.


Уснд кирслдг Йохан яһҗ алгдсна тускар


14Исусин туск зәңг олн әмтн дунд тарҗ соңсгдв. Тер учрар Херод хан Терүнә тускар соңсҗ. Зәрмнь Энүг уснд кирслдг Йохан әмдрҗ ирәд, өвәрц йовдлмуд һарһҗ бәәнә гиҗ тоолҗ. 15Зәрмнь Исусиг Элья гиҗ сансмн. Зәрмнь болхла Энүг кезәңк әәлдәчнрлә әдл әәлдәч гисмн. 16Херод хан терүг соңсад:

– Нанар толһаһан тәәрүлсн Йохан әмдрәд ирсн билтәл, – гиһәд ухаһан туңһаҗ.

17-18Херод хан эврәннь Пилип дүүһиннь авалиг, Херодидаг, авсмн. Йохан тер йовдлынь бурушаһад:

– Дүүһиннь гергнлә бәәх чамд зөв уга, – гиҗ оньдин келдг бәәсмн.

Херод хан, терүг түүрмд суулһсмн. 19Терүнәс авн Херодида Йоханд дурго болад, терүг алх ирлцәтә учр хәәһәд, олҗ чадсмн биш. 20Херод хан Йоханыг чик седклтә, Бурхна күүһинь медәд терүнәс әәв. Тер учрар Херод Йоханыг алҗ уга. Йохана келсн үгинь таасад, Херод соңсдмн. Зуг, тер үгмүдин утхнь, терүнд амр өгдмн биш. 21Аш сүүлднь, Йоханыг алх арһ учрҗ. Херод хаана һарсн өдрнь болҗ. Хан нәр кеһәд, нойдуд, цергин ахлачнр болн Һалильян байн улсиг дуудҗ. 22Тер нәәрт Херодидин күүкн йир сәәнәр биилҗ. Херод хаанд болн гиичнрт күүкнә би дегд икәр таасгдҗ. 23Хан икәр таасад, күүкнд:

– Ю сурнач, сурсичн күцәнәв! Орн-нутгин өрәлинь чигн өгнәв, – гиҗ андһарлсмн.

24Күүкн гүүҗ одад, экәсн селвг сурҗ.

– Уснд кирслдг Йохана толһаһинь сур, – гиҗ экнь закҗ.

25Түдл уга күүкн хаанур одад:

– Эрк биш уснд кирслдг Йохана толһаһинь тәвүр деер авхулҗ ас, – гиҗ сурв.

26Хан дегд икәр гейүрв. Зуг күүкнә сурсиг бурушал уга, гиичнрин өөр өгсн үгән күцәх күн болад 27ялчан илгәһәд, Йохана толһа тәәрҗ авч иртхә гив. 28Түүрмд суусн Йохана толһаһинь тәәрәд, тәвүр деер ялчнь күүкнд авч ирҗ өгв. Күүкн терүгинь экдән өгчкв. 29Йохана сурһульчнрнь энүнә тускар соңсад, цогцинь авад оршав.


Исус тавн миңһн кү цадхсна тускар


30Исусин апостолмуд хәрү ирәд, ямаран керг күцәсән болн ямаран ном әмтнд сурһсан Терүнд келҗ өгцхәв.

31– Нег аглһ һазр олҗ авхмн, тенд тадн невчк амрхт, – гиҗ Исус теднд келв.

Өөрнь дегд олн күн цуглрад, хот чигн уудг арһ уга болхлань, Исус тиигҗ келсмн. 32Оңһцдан сууһад, аглһ һазр орад тедн йовцхав. 33Болв оңһцд сууһад йовсинь үзәд, әмтн ардаснь усна көвәһәр гүүлдәд, теднәс түрүлҗ ирҗ. 34Исус оңһцасн бууһад, олн әмтн эрг деер Бийинь күләҗәсинь үзҗ. Олн әмтн хөөч уга хөд мет бәәхинь Исус үзәд, теднд санань зовад, дала юм сурһв. 35Асхн, нарн сууҗ йовтл, Исусин сурһульчнрнь өөрдҗ ирәд:

– Ора болҗ одв, энтн эҗго һазр. 36Әмтиг йовулх кергтә. Эргндк хотдуд орад, идх хотан хулдҗ автха, – гицхәв.

37– Тадн асртн, – гиҗ Исус келв.

– Цуг әмтнд күрх өдмг бидн хулдҗ авх зөвтәви? Тедү мөңг олхин төлә маднд долан сар шаху көдлх кергтәлм, – гиҗ сурһульчнр келцхәв.

38– Кедү кемҗән өдмг үлдсинь медәд иртн, – гиҗ Исус закв.

– Тавн бүкл өдмг болн хойр заһсн, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

39Исус әмтиг баг-багмудар ноһан деер суулһтха гив. 40Цугтан тәвәһәд, зууһад күн болад зергләд сууцхав. 41Исус өдмг заһс хойриг авад, теңгр тал хәләһәд, Бурхнд ханлт өргв. Тиигчкәд өдмгиг зүсм-зүсмәр хуһлад, сурһульчнртан өгв, теднь әмтнд түгәв. Хойр заһсиг бас тиигв. 42Цугтан идәд цадв. 43Хотын үлдл цуглулхла, арвн хойр савар дүүрң хот үлдҗ. 44Хот идсн әмтиг тоолхла, зуг залу улсин тонь тавн миңһн күн болв.


Исус усн деегүр йовҗ йовна


45-46Дарунь Исус сурһульчнртан, оңһцар нур һатлад, Бетсәд гидг һазр ортха гив. Бийнь әмтән йовулхар үлдв. Әмтиг йовсна хөөн өөдм һазрт һарад, Бурхнд мөргв. 47Харңһу сө сурһульчнрнь оңһцарн нуурин тал дунд күрв. Исус һанцарн нуурин көвәд үлдв. 48Сурһульчнран салькна өмнәс хәәвдәд көшҗәхинь үзәд, Исус өр цәәхин өмн усн деегүр тедн тал йовв. 49Оңһциг күцәд давҗ йовтлнь сурһульчнрнь үзәд, ки үзгдл гиҗ медәд, йир икәр сүрдәд, хәәкрцхәв.

50– Бичә әәтн! Зөргтә болтн! Энтн Бив! – гиҗ Исус теднд дууһан өгв.

51Исусиг оңһцд орад суусна дарунь салькн тогтнҗ одв. Сурһульчнрнь икәр алң болцхав. 52Тедн хату зүрктә бәәсн төләдән уханасн ода күртл өдмгин туск өвәрц йовдлыг медҗ чадл уга бәәцхәҗ. 53Нур һатлад, эдн Генесәрет гидг һазрт ирәд бууһад, оңһцан бооцхав. 54Эдниг оңһцасн буухлань, тер һазрин әмтн Исусиг үзн таньв. 55Зәрмнь гүүлдәд, Исус ирв гисн зәңг тарав. Эргндк хотдудас цуг әмтн күнд гемтә улсиг кевтсн девскртәһинь авч ирв. 56Альд, ямаран балһсд, хотдар Исус эс йовв чигн – делгүдән күнд гемтә улсиг әмтн хурдг ормд авч ирцхәдмн. Тедн Исусин хувцна хормаднь болв чигн һаран күргх зөв эрәд сурдмн, Һаран күргснь – эдгҗ оддмн.


### 7


Бурхна зааврмудын чинрнь ик


1Нег дәкҗ Ерусалимас паршмуд болн закана багшнр ирәд, Исусин өөр цуглрцхав. 2Исусин сурһульчнрин зәрмнь Мошен закаһар һаран уһал уга хот ууҗ бәәсинь тедн үзҗ.

3Өвкнрин заңшалар болхла, цуг евреймүд болн паршмуд хотан уухиннь өмн һаран тохнятаһар уһах зөвтә бәәсмн. 4Базрас ирчкәд, һаран уһал уга хот уудго сәнҗ. Терүнәс талдан чигн заңшал күцәдг бәәсмн: ааһ-шаңһан, хәәсән, зесәр кесн саван болн ширәһән уһацхадмн.

5Тегәд паршмуд болн закана багшнр Исусас сурцхаҗ:

– Тана сурһульчнртн өвкнрин заңшалан юңгад мартҗ бәәхмб? Һаран уһал уга юңгад хот ууҗ бәәхмб?

6-7– Әәлдәч Эшьян дегтрт таднла әдл хойр чирәтә улсин тускар иигҗ бичәтә бәәнә: «Эн улс хоосн амарн Намаг күндлнә. Теднә зүркнь Нанас хол бәәнә. Эдн күүнә ухалҗ һарһсн номиг Бурхна ном гиҗ дасхна. Эднә сөгдлһн юмн биш». 8Тадн Бурхна заавриг мартад, әмтнә ухалҗ һарһсн заңшалар бәәнәт. 9Әмтнә һарһсн заңшалар бәәхәр седәд, тадн Бурхна заавриг сольҗит! 10Моше таднд иигҗ келлә: «Эк эцк хойрин күндл». Бас «Эк эцк хойран му келсн күн үкх зөвтә» – гисн. 11Тадн болхла: «Эк эцк хойрт өгх белгәрн Бурхнд бәрц бәрчкләв» – гисн уха әмтнд зааҗанат. 12Тер номарн тадн әмтиг эк-эцкән күндлдгинь уурулҗ бәәнәт. 13Сурһҗах заңшаларн тадн Бурхна Үгиг уга кеҗит. Талдан чигн түүнлә әдл кесг юм кеҗит, – гиҗ Исус келв.

14Исус олн әмт цуглулад келв:

– Мини келсиг соңсад медҗ автн: 15Күүнә дотр орсн юмн күүг бузрдулшго. Зуг күүнә зүркнәс һарчах юмн күүг бузрдулхмн. 16Соңсхар седснь – соңстн!

17Герт орхларн келсн үгиннь утхинь цәәлһҗ өгтн гиҗ, сурһульчнр Исусас сурв.

18– Тадн бас ода күртл юм медҗ авад угайт? Күүнә дотр орсн юмн күүг бузрдулшго. 19Юңгад гихлә, тер орсн юмн күүнә зүркнд орҗ бәәхш, зуг күүнә геснд орад, һарч одна. (Терүгәрн Исус ямаран болв чигн хот цевр гиҗ зәрлв.) 20Зуг күүнә зүркнәс һарсн юмн күүг бузрдулна. 21-22Күүнә зүркнәс му ухата юмн һарна: аля келһн, хулха келһн, кү аллһн, күүнә авальта дерән негдүллһн, ховдг седкл зүүлһн, хар санлһн, худл келлһн, ичр уга йовдл һарһлһн, үлү үзлһн, кү му келлһн, деегүрдлһн, һәрһллһн. 23Цуг эн хорта йовдл күүнә дотрас һарад, күүг бузрдулна, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус буру номта күүкд күүнд дөң болв


24Һалильяс һарч йовад, Исус Тир гидг балһсна нег герт ирҗ. Нег чигн күүнд бийән эс медүлхәр седсн бийнь чадсмн биш. 25Исус ирв гисн зәңгиг нег күүкд күн бас соңсҗ. Энүнә күүкинь хар сәкүсн эзлҗ. Күүкд күн ирәд, Исусин көлд сөгдәд, күүкинь эдгәтхә гиҗ сурҗ. 26Тер буру номта күүкд күн Сирий һазрин Поник әәмгин күн бәәҗ.

27– Түрүләд Би бичкн күүкд цадхх зөвтәв. Күүкдәсн өдмг булаҗ авад, нохаст өгч болшголм, – гиҗ Исус күүкд күүнд келҗ.

28– Деед Эзн, тернь тиим! Болв ширә дор кевтсн нохас чигн күүкдәс үлдсн үлдл иднәлм, – гиҗ хәрү өгв.

29– Тиим хәрү өгсн төләдән йов, хар сәкүсн чини күүкнәсчн һарч одв, – гиҗ Исус келв.

30Күүкд күн хәрҗ ирәд, орн деерән кевтсн үрән үзв. Хар сәкүсн түүнәс һарч одҗ.


Исус дүлә кү эдгәв


31Тир балһснасн һарад, Сидон балһсар дәврәд, Исус Декапол һазр талк Һалилья нуурин көвәһүр ирв. 32Тенд Исус тал тодрхаһар келҗ чаддго болн дүлә кү дахулҗ авч ирәд, һаран күргәд эдгәтхә гиҗ сурцхаҗ. 33Исус терүг хооран авч һарад, хойр чикнднь һариннь хурһан орулв. Нульмчкад, тер күүнә келнднь һар күрв. 34Дарунь Исус деегшән хәләчкәд саналдад:

– Эфата! (тернь секгд гидг арамейин келн үг).

35Тер дарунь дүлә күн соңсдг болв, тодрхаһар экләд келв. 36Исус эн өвәрц йовдлын тускар бичә күүнд келтхә гив. Зуг кедү бичә келтхә гисн бийнь әмтн зогсл уга, нег-негндән келәд йовцхаҗ.

37– Энүнә кеһәд йовсн юмн йир сән, дүлә улс соңсдг болна, келн уга улс келдг болна, – гиҗ әмтн ик өврмҗ кеҗ, хоорндан күүндцхәҗ.


### 8


Дөрвн миңһн кү цадхлһн


1-2Тер цагт Исусин өөр дәкн олн күн цуглрҗ ирв. Эднд иддг хот уга болҗ. Исус сурһульчнран дуудҗ авад:

3– Эн әмтнд Би санаһан зовҗанав. Һурвн өдрин дуусн бийләһән авсн хотан чилтл эдн Мини өөр бәәцхәв. Эдниг герүрнь хәрүлхлә, харһнад, хаалһан чигн дааҗ чадшго. Әмтнә зәрмнь ик хол һазрас ирцхәҗ, – гиҗ келҗ.

4– Иим эҗго һазрт альдас бидн тиим дала өдмг олҗ авхмб? – гиҗ сурһульчнрнь келцхәв.

5– Кедү кемҗән өдмг бәәнә? – гиҗ Исус сурв.

– Долан бүкл өдмг, – гисн хәрү соңсв.

6Исус әмтиг суутха гив. Дарунь Бурхнд ханлт өргәд, тер өдмгәс хуһлад, сурһульчнртан өгв, теднь әмтнд түгәв. 7Цөөкн заһсн чигн олдв. Терүг бас Исус Бурхнд ханлт өргәд, түгәтхә гив. 8Удл уга цугтан цадв. Әмтн цадсна хөөн бас чигн долан савар дүүрң хот үлдв! 9Хот уусн цуг әмтнә тонь – дөрвн миңһ шаху күн болв. 10Исус әмтиг герүрнь тәвчкәд, оңһцд сууһад, сурһульчнртаһан Далманута гидг һазр орв.


Онц темдг сурлһн


11Тенд паршмуд Исусур өөрдҗ ирәд, зүтквр эклҗ. Бурхна онц темдг үзүлтхә гиҗ тедн Исусас некҗ.

12– Яһад эдн онц темдг некдг болхв? Нег чигн онц темдг эн цагин улст үзүлшгов гиҗ Би таднд үнәр келҗәнәв, – гиһәд гүүнәр саналдҗ келв.

13Исус тедниг үлдәһәд, оңһцд сууҗ авад, нур һатлад йовҗ одв.


Паршмудын болн Херодын экнәс болһаҗ йовтн


14Сурһульчнрнь цугтаднь күрх өдмг авч һархан мартчкҗ. Оңһц дотр негхн бүкл өдмг бәәҗ. 15Тер зуур Исус саглулҗ үг келҗ йовсмн:

– Тадн паршмудын болн Херодын экнәс болһаҗ йовтн.

16Сурһульчнрнь хоорндан:

– Өдмг уга болсн төләд Тер тиигҗ келв, – гиҗ күүндцхәв. 17Исус эдниг ю келҗәхинь медәд:

– Юңгад өдмг эс авсндан зовҗахмт? Ода күртл юм медәд уга болвзат? Зүркнтн төмр-болд болҗ одсн болвза? 18Нүдтә бийнь – үзл уга, чиктә бийнь – соңсл уга бәәхмт? Тодлҗ авсн угайт? 19Тавн зүсм өдмгиг тавн миңһн күүнд хувасн цагла кедү сав өдмгин үлдл тадн цуглулҗ авлат? – гиҗ сурв.

– Арвн хойр, – гиҗ сурһульчнрнь хәрү өгв.

20– Долан өдмгәр дөрвн миңһн кү цадхахт, кедү сав хот үлдлә? – гиҗ Исус сурв.

– Долан, – гицхәв.

21– Тиигсн бийнь юм медҗ авсн угайт? – гиҗ дәкн Исус сурв.


Сохр кү эдгәлһн


22Бэтсадт ирәд бууцхав. Исус тал сохр кү көтлҗ авч ирәд, һаран күргтхә гиһәд эрцхәҗ. 23Исус сохр күүг һараснь көтләд, хотнас авч һарад, нүднднь нульмчкад, терүнә толһа деер һаран тәвәд:

– Юм үзҗәнчи? – гиҗ сурв.

24Тернь эргндән хәләһәд:

– Йовсн әмт үзҗәнәв: әмтн нанд модд болҗ үзгдҗәнә, – гиҗ келв.

25Исус дәкн терүнә нүдн деер һаран тәвв. Тернь дәкәд эргндән хәләхлә, нүднднь харан орҗ. Ода тер күн тодрхаһар юм үздг болв. 26Исус терүг герүрнь хәрүләд:

– Эн хотнур хәрү бичә ор, – гив.


Пётр Исусиг Христост тоолҗ бәәнә


27Исус сурһульчнртаһан Һалильяс һарад, Пилипин Кесәрья гидг һазрин кесг хот орв. Зууран Исус теднәс:

– Олн әмтн Намаг кенд тоолҗана? – гиҗ сурв.

28Сурһульчнрнь:

– Зәрмнь Таниг уснд кирслдг Йохан гинә. Зәрмнь – Эльяд тоолҗана. Зәрмнь – хуучна әәлдәчнрин негнь гинә, – гиҗ хәрү өгв.

29– Тадн Намаг кенд тоолҗанат? – гихлә.

Пётр:

– Та Бурхна илгәсн Аврач, – гив.

30Исус энүнә тускар күүнд бичә келтхә гив.


Исусин үклин болн әмдрллһнә тускар


31Исус сурһульчнртан:

– Би, Күмни Көвүн, дала зовлң үзхв. Толһачнр, ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Намар һә кеһәд алх. Болв һурвдгч өдртнь Би әмдрхв, – гиҗ келв.

32Энүнә тускар Исус илднь келҗ өгв. Пётр Исусиг хооран дуудҗ авад хәрүцв. 33Исус сурһульчнр талан хәләчкәд:

– Эрлг, әрл цааран! Чи Бурхна санаһар биш, әмтнә санаһар бәәнәч, – гиҗ келв.

34Дарунь Исус сурһульчнран болн талдан әмтиг дуудҗ авад келв:

– Намаг даххар седсн күн эврәннь хаалһан үлдәһәд, кирсән авад, бийм дахтха. 35Юңгад гихлә, әмән хармнсн күн, әмән геех. Зуг Мини төлә болн Сән Зәңгин төлә әмән өгсн күн – әмән харсҗ аврх. 36Делкә эзлҗ авад, әмән геесн күн ямаран олзта үлдхмб? 37Эврәннь әмән күн юуһар хулдҗ авхмб? 38Эн килнцтә болн Бурхнд иткдго улс Намаг медхшв гиһәд, Мини келсн үгәс ичхлә, тер улсас Би чигн Эцкиннь туурмҗд элчнрән дахулҗ ирхләрн, эдниг медхшв гиһәд ичхв.


### 9


1– Би үнәр келҗәнәв, эн зогсҗасн улсин зәрмнь Теңгрин Йосн ирәд, күчән автл үкл үзшго, – гиҗ Исус аш сүүлднь келв.


Исусин хүврлһн


2Зурһан өдр давсна хөөн Исус Пётр, Яков, Йохан һурвиг дахулад, уул давшв. Уул деер сурһульчнриннь нүднд Исус генткн хүврҗ одв. 3Энүнә хувцнь уһачксн цаһан өңгтә хувцнас цаһан болҗ одв. 4Дарунь Элья Моше хойр үзгдв. Тедн Исусла күүндснь медгдв. 5Пётр ю келхән эс медсн учрас:

– Багш, энд маднд дегд сән, Танд, Моше, Элья һурвнд һурвн сег татхмн болвза? – гиҗ Исуст келв.

6Яһад гихлә, тер ю келхинь медсн уга. Учрнь: тедн һурвн дегд икәр сүрдцхәв.

7Дарунь үүлн эдниг бүркчкв. Үүлн дотрас: «Энтн хәәртә Көвүн Мини, Энүнә үгинь соңстн!» – гисн дун соңсгдв. 8Тиигхлә сурһульчнрнь төгәлңдән эргҗ хәләһәд, Исусас талдан кү үзҗ уга. 9Эн үзсн юман Күмни Көвүн үкәд әмдртл бичә күүнд келтхә гисн зәрлг, Исус эн сурһульчнртан уулас бууҗ йовад өгч. 10Энүнә тускар теднь талдан улст келҗ уга, зуг: «Үкәд әмдрхв» – гисн үгин утхинь медҗ авхар седәд, хоорндан күүндҗ. 11Эн сурһульчнрнь Исуст иим сурвр өгч:

– Элья түрүлҗ ирх зөвтә гиҗ юңгад ном цәәлһәчнр келцхәдв?

12– Чик, Элья түрүлҗ ирәд, цуг юминь белдх зөвтә. Бурхна Бичгт: «Күмни Көвүн дала зовлң үзәд дорацулгдх?» – гиҗ юңгад бәәхмб? 13Элья чигн ирләлм, терүнд әмтн эврәннь дурарн кесн бәәнәлм. Тиигҗ учрх зөвтә юмн Бурхна Бичгт бичәтә билә, – гисн хәрү сурһульчнрнь Исусас соңсв.


Исус гемтә көвүг эдгәҗәнә


14-15Хәрү ирәд тедн иим юм үзв: теднә үүрмүдлә закана багшнр зүткҗ бәәцхәҗ, хаҗуднь олн әмтн соңсад зогсҗ. Исусиг үзчкәд, әмтн өврмҗ кеһәд гүүһәд тосв.

16– Юуна тускар зүткҗәхмт? – гиҗ Исус сурв.

17-18Цуглрсн улсас негнь:

– Багш, би Танур көвүһән авч ирләв. Көвүһим хар сәкүсн эзләд, келн-амн уга кечкв. Хар сәкүсн энүг икәр зована: һазрур авад шивнә – көвүн харһцад унна, амнаснь көөсн һарад шүдән хәврнә, бәәсн бийнь менрҗ одна. Би Тана сурһульчнриг көвүнәсм хар сәкүс көөҗ һарһтха гиҗ сурлав, зуг эдн чадсн уга, – гиҗ келв.

19– Сүзг уга улс! Кезә күртл Би таднла бәәхмб? Кедү дәкч Би тадниг тесхмб? Көвүг нааран авч иртн! – гив.

20Көвүг авч ирв. Исусиг үзчкәд, хар сәкүсн түүнә шүрүсинь татулв, амнаснь көөсн һарад, көвүн харһцад унв.

21-22– Көвүнчнь кезә эклҗ гемтв? – гиҗ Исус сурв.

– Бичкнәсн авн. Хар сәкүсн энүг һалд чигн, уснд чигн әмнь авхар седәд, авч шивнә. Буйн болтха, чадхла, хәәрләд нөкд болхнтн? – гиҗ эцкнь эрв.

23– Чадхла гисн үг юн болҗахмб? Итксн күн ю болв чигн чадх зөвтәлм, – гиҗ Исус келв.

24– Иткҗәнәв! Итклм батрулыт! – гиһәд хәәкрәд, эцкнь сурҗ эрв.

25Әмтн олар цуглрҗ бәәхинь үзәд:

– Күүг соңсдго, келдго болдгар кегүлдг хар сәкүсн, һарч әрл эн көвүнәс, энүнә дотр дәкч ордг болвзач гиҗ Би чамд закҗанав! – гиҗ Исус закв.

26Хар сәкүсн хәәкрәд, көвүнә шүрүсинь татулад һарч одв. Көвүн әмн уга күүнлә әдл кевтв. Хурсн әмтн терүг үкҗ одв гиһәд шимлдцхәв. 27Исус өөрдҗ одад, көвүг һараснь авад босхв. Көвүн босад зогсв. 28Исусиг герүр орхла, сурһульчнрнь әмтнәс онц үлдәд:

– Бидн тер хар сәкүсиг юңгад эс көөҗ чадсмб? – гиҗ сурв.

29– Тиим хар сәкүсдиг зальврҗ эс көөхлә, талданар көөҗ болшго, – гиҗ хәрү өгв.


Исусин үклин болн әмдрллһнә тускар


30Исус сурһульчнртаһан бәәсн һазрасн һарад, Һалилья һазрар дәврәд йовв. Исус йовсн хаалһан әмтнд медүлл уга бәәхәр седҗ.

31– Намаг, Күмни Көвүг, әмтн бәрүлҗ өгәд алулх болв һурв хонад Би әмдрхв, – гиҗ Исус сурһульчнран сурһв.

32Сурһульчнрнь Энүг юуна тускар келҗәхинь медсмн биш. Сурхар седв чигн әәһәд сурҗ уга.


Түрүңкнь кен болхв?


33Исус сурһульчнртаһан Капернам балһснд ирҗ:

– Нааран йовҗ йовад тадн хоорндан юуна тускар зүтквт? – гиһәд Исус герт орхларн сурһульчнрасн сурҗ.

34Тедн дундас хамгин алдрнь кен болхв гисн зүтквр һарсн бәәҗ. Тегәд эмәһәд сурһульчнрнь тагчг бәәҗ. 35Исус сууһад, арвн хойр сурһульчнриг дуудад:

– Түрүңкнь болхар седснь – сүүлңкнь болад, наадксиннь зарцнь болтн, – гиҗ Исус келв.

36-37Исус бичкн үриг авад, тедн дунд зогсав.

– Бичкн үриг Мини нернә төлә орулҗ авснь Намаг орулҗ авх, Намаг авснь Намаг йовулсинь орулҗ авх, – гиһәд бичкн үриг теврәд келв.


Маднла эс сөрүцснь – маднла бәәхнь мөн


38Йохан иигҗ Исуст келв:

– Багш! Бидн Тана нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗәсн кү үзләвидн. Бидн терүг хөрәд зогсалавидн, юңгад гихлә, тер маднла йовхш, – гиҗ Йохан Исуст келв.

39– Бичә хөртн. Мини нерн деерәс өвәрц юм һарһсн күн Намаг тер дарунь му келҗ чадшго. 40Маднла эс сөрүцснь – маднла бәәхнь мөн. 41Мини нер зүүҗәх таднд уух ус өгсн күн ачан геешго. 42Эн Нанд иткҗәх бичкдүдин негинь килнцд уңһасн күүнд күзүндән теермин чолута теңгст хайгдсн деер болх. 43-44Кемр тадна һартн килнцтә үүл һарһхла, һаран тәәрчктн. Хойр һартаһан мөңк һалд тусснд орхнь өрәсн һартаһан Теңгрин Йоснд орсн деер болх. 45-46Кемр тадна көлтн килнцд уңһахар седхләнь көлән тәәрчктн. Хойр көлтәһән мөңк һалд хайгдснд орхнь өрәсн көлтәһән мөңк җирһлд орсн деер болх. 47Кемр нүднтн тадниг килнцд уңһахар седхләнь нүдән сохлчктн. Хойр нүдтәһән мөңк һалд тусснд орхнь нег нүдтәһән Бурхна Йоснд орсн деер болх. 48Мөңк һалд туссн күн мөңкинд засгдх, мөңкинд зовлңгнь чилшго. 49Кен чигн күн һалар әрвслгдх. 50Давсн сән юмн. Зуг давсн амтан геехлә, кен түүнд амт орулхмб? Бийәсн давсна амтынь гел уга, нег-негнләһән ни-негн эвтәһәр бәәтн, – гиҗ Исус келв.


### 10


Гер-бүлин саллһн


1Бәәсн һазран үлдәһәд, Исус Йордан һолын телтр көвәд бәәсн Йудьяд ирв. Исусин өөр дәкн олн күн цуглрв. Исус тедниг өмнк кевәрн сурһв.

2Исус тал паршмуд чигн ирв. Тедн Исуст мектә сурвр өгәд, үг деернь бәрҗ авхар седәд:

– Залу күүнд гергнәсн салх зөв Закан өгнү? – гиҗ сурцхав.

3– Моше таднд ю закв? – гиҗ Исус өмнәснь сурв.

4– Моше зөв өглә, зуг залунь гергндән салҗанав гисн цаас бичҗ өгх зөвтә, – гиҗ паршмуд хәрү өгв.

5– Моше тана хату зүркитн үзәд, таднд тиим зака өглә, – гиҗ Исус келв, – 6Бурхн түрүләд «залу гергн хойриг үүдәҗ». « 7Тер учрар көвүн күн һарсн эк эцкән үлдәһәд авальтаһан ниилх, 8тедн хоюрн нег бий цогц болх». Тегәд хойр күн биш нег цогц махмуд болҗ тоолгдна. 9Бурхн ниилүлсн юмиг күн бичә салһтха, – гив.

10Хөөннь герүр орад, сурһульчнрнь энүнә тускар дәкн Исусас сурцхав.

11-12– Авалясн салад, талдан герг авсн күн – күүнә авальта дерән негдүлҗәх күн. Күүкд күн чигн залуһасн салад, талдан залуд одхла, тер бас оңдан залута дерән негдүлҗәх күүкд күн, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус болн бичкн күүкд


13Эк-эцкнь Исусар һар күргүлхәр бичкн күүкдән авч ирҗ. Сурһульчнрнь тедниг хөрв. 14-15Исус терүг үзәд, икәр уурлв:

– Нанур бичкдүдиг авч ирхлә, бичә хөртн. Юңгад гихлә, бичкдүдлә әдл улс Бурхна йоснд орх. Кен Бурхна ориг эн бичкн күүкдлә әдл седклдән эс орулхла, тер күн Терүнд орҗ чадшго, гиҗ Би үнәр келҗәнәв, – гив.

16Тегәд Исус бичкдүдиг теврәд, һар күрәд йөрәв.


Байн күүнә сурвр


17Исусиг һарад йовҗ йовтл, нег күн өөрдҗ ирәд сөгдәд:

– Буйнта Багш! Мөңк җирһл эдлхин төлә ю кех зөвтәв? – гиҗ сурв.

18– Юңгад Намаг буйнта гиҗ нерәдвч? Һанцхн Бурхн буйнталм. 19Бурхна заквриг эс меднчи? «Кү бичә ал», «Залу гергн хойрин иткл бичә эвд», «Хулха бичә ке», «Күүнә тускар худлар бичә герчл», «кү бичә мекл», «эк эцк хойран күндл», – гиҗ Исус түүнәс сурв.

20– Багш, энүг би бичкнәсн авн күцәдв, – гиҗ тер күн келв.

21Цуг әмтнд дурта кевәрн Исус тер күүнд дуран үзүләд:

– Негхн юмн чамд күцҗәхш. Бәәсн юман цугинь хулдад, угатя улст мөңгинь түгәчк. Тиигхлә теңгрт байн зөөртә болхич. Дарунь Нан тал ирәд, Намаг дахад йов, – гив.

22Дегд ик байн бәәсн төләдән тер күн һундлта бәәдл һарад, чирәнь оңһдарад йовҗ одв.

23– Байн күүнд Бурхна Йоснд орхд басл берк юмн! – гиҗ Исус сурһульчнр талан хәләһәд келв.

24Сурһульчнрнь тер келсн үгднь өврцхәв, зуг Исус давтв:

– Күүкд минь, Бурхна Йоснд орхд басл кецү! 25Байн күн Бурхна Йоснд орснд орхнь темәнд зүүнә сүвәр орхд амр.

26Сурһульчнрнь улм өврәд:

– Тиигхлә кен әмән аврҗ чадхмб? – гиҗ сурцхав.

27– Күн әмән аврҗ чадшго. Болв Бурхн цугинь кех, – гиҗ Исус сурһульчнр талан хәләһәд келв.

28– Бидн бәәсән үлдәһәд, Таниг дахҗ йовхинь Та үзә бәәнмт? – гиҗ тиигхләнь Пётр келв.

29– Үнәр келҗәнәв, эврәннь герән, эк-эцкән, эгчнрән, ах-дүүнрән, үрн-садан, һазр-усан Мини төлә болн Сән Зәңгин төлә үлдәсн күн 30тер эн насндан зун холван үлү гер-бүлтә, эк-эцктә, ахнр-дүүнртә, үртә-садта, һазр-уста болх. Тер күн дала зовлң чигн үзх. Цагнь ирхлә, тер күн мөңк җирһл эдлх. 31Зуг хамгин түрүңксиннь ик зунь хамгин сүүлңкнь болх. Сүүлңкнь – хамгин түрүңкнь болх, – гив.


Исусин үклин болн әмдрллһнә тускар


32Цугтан Ерусалим орцхав. Исусин ардас өврмҗтә бәәсн сурһульчнрнь болн сүрдсн улс йовцхав. Исус арвн хойр сурһульчнран әмтнәс хооран дуудҗ авад, Бийләнь ямаран үүл учрх зөвтәһинь келҗ өгв.

33-34– Бидн Ерусалимур өөрдҗ йовнавидн. Тенд Би, Күмни Көвүн ах гелңгүдин болн ном цәәлһәчнрин һарт бәргдхв. Намаг алх шиидвр һарһад, буру номта улст бәрҗ өгх. Теднь наад бәрх, Нанд нульмх, цокх, аш сүүлднь алх. Болв һурв хонад, Би әмдрхв, – гив.


Йохан Яков хойрин сурлһн


35Исус тал Зебедана көвүд Яков Йохан хойр өөрдәд:

– Багш, мана сурсиг күцәхитн эрҗәнәвидн, – гицхәҗ.

36– Келх үгән келтн, соңсҗанав, – болв.

37– Тана туурмҗта орн-нутгт мадн хойриг барун бий талан болн зүн бий талан суулһит? – гиҗ сурцхав.

38– Тадн ю сурҗахан медҗ бәәхшит, Мини үзх зовлңгиг тадн дааҗ чадхвт? Мини үклиг тадн дааҗ чадхвт? – гиҗ Исус сурҗ.

39– Дааҗ чадхвидн, – гиҗ теднь хәрү өгч.

– Мини үзх зовлңгиг тадн чигн даахит. 40Мини үкләр чигн тадн үкхит, болв Нанас барун талнь эс гиҗ зүн талнь суух эс суухинь Би йилһҗ чадшгов. Урдаснь шүүҗ авсн әмтн тер ормд суух, – гиҗ Исус хәрү өгч.

41Наадк арвн сурһульчнрнь эн сурврин тускар соңсчкад, Яков Йохан хойрт уурлцхав.

42– Буру номта хаадуд әмтән даҗрдгинь, нойдуднь әмтн деер эзн болдгинь тадн меднәлмт. 43Тадн дунд тиим юмн болх зөв уга. Тадн иигтн: танас алдр болхар седснь, тана зарц болх йоста. 44Ахлач болхар седснь – тана мухла болх йоста. 45Күмни Көвүн кү зархар биш Бийнь әмтнд заргдад, тедниг аврхин төлә әмән өгх зөвтә, – гиһәд Исус тедниг дуудҗ авад келв.


Исус сохр кү эдгәв


46Исус сурһульчнртаһан Ерихо балһснур ирәд, невчкн зуур бәәҗәһәд һарад йовҗ. Хаалһин хаҗуд Бар-Тимә гидг нертә Тимән сохр көвүн, һууль һууһад сууҗ. 47Хаҗуһарнь Назаретин Исус давад йовҗ йовсинь соңсчкад:

– Давидин Көвүн, Исус! Бийм хәәрлит! – гиһәд тер күн хәәкрҗ.

48– Бичә хәәкр! – гиҗ әмтн терүг хөрв.

Болв Бар-Тимә:

– Давидин Көвүн! Бийм хәәрлит! – гиһәд улм чаңһар хәәкрв.

49Исус зогсад, терүг дуудтха гив.

– Бичә ә, өөрдәд од, чамаг дуудҗана, – гиҗ әмтн тер сохр күүнд келцхәв. 50Бар-Тимә, деерк хувцан тәәләд хайчкад, Исусур өөрдв. – 51Юн кергтә болад дуудвч? – гиҗ Исус сурв.

– Багш, нүдндм хара орулыт! – гиҗ тернь эрв.

52– Йов, чини итклчн чамаг эдгәв, – гиҗ Исус келв.

Сохр күн тер дарунь үздг болад, Исусин ардаснь дахв.


### 11


Исус Ерусалим орлһн


1Исус сурһульчнртаһан Ерусалимас хол биш Олив уул тал болн тенд бәәсн Бетпәг Бетәнья гидг хойр хотд тал өөрдҗ ирәд, хойр сурһульчнран өмнән тәвв:

2– Эн тана өмн бәәсн хотнд орад, унад уга баһ наста элҗгн архлата бәәхинь үзхит. Терүг тәәләд көтләд авад иртн. 3«Тадн ю кеҗ бәәхмт?» – гиһәд сурснднь: «Элҗгн Деед Эзнд кергтә болҗана, дарунь өгчкх» гиҗ хәрү өгтн, – гив.

4-5Сурһульчнрнь одад, герин һаза архлата элҗгниг олҗ авад, тәәләд авч бәәтлнь, тенд бәәсн әмтн:

6– Ю кеҗәхмт? Яһад элҗгниг тәәлҗәхмт? – гихлә, теднь Исусин келсиг келҗ өгч.

Тиигхлә теднь тәвҗ. 7Сурһульчнрнь элҗгниг көтлҗ авч ирәд, деернь хувцан көдрҗ. Исус элҗгниг унв. 8Олн әмтн Исусин йовсн хаалһ деер эврәннь хувцан делгәд, көкрҗәсн модна бүчр керчҗ авад хайв. 9-10Исусин өмн ард уга йовсн әмтн:

– Бурхн тууртха! Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә болтха! Мана Давид эцкин иргч йосн әдстә болтха! Бурхн тууртха! – гиһәд хәәкрцхәв.

11Ерусалимур ирәд, Исус һол сүм орв. Сүмин дотрк бәәдл хәләх зуур, ора болҗ одв. Тегәд Исус сурһульчнртаһан Бетәнья гидг хотн тал темцв.

12Маңһдуртнь тедн тер хотнас геснь өлн һарад йовҗ йовцхаҗ. 13Өлсҗ йовсн Исус холас инҗрин мод үзәд өөрдәд, темсн бәәдг болвза гиһәд хәләв. Зуг модна бүчрт көк хамтхаснас талдан юм үзҗ уга. Темсн болх болзгнь ирәд уга сәнҗ.

14– Энүнәс хооран чини бүчрмүд деер төрүц бичә темсн урһтха! – гиҗ Исус модн тал хәләһәд келҗ.

Сурһульчнрнь Исусин келсн үгинь соңссмн.


Исус һол сүмд


15-16Тедн Ерусалимур ирцхәв. Исус һол сүм орв. Дотрнь бәәсн хулдачнр хулд кеһәчнр уга цугинь көөҗ һарһад, мөңг сольҗасн улсин ширәһинь көмрәд, көглҗрһ хулдҗасн улсин ширәһинь көлврүлв. Өлг-эдән чигн сүмин хотн дотраһур авч йовдгинь уурулв.

17– «Мини гер – олн әмтнә мөргүлин гер болҗ нерәдгдх» – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә эс бәәнү? Тадн энүгәр деермчнрин бәәр кеҗит, – гив.

18Энүг соңсчкад, ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Исусиг бәрҗ авч алх арһ хәәсмн. Олн әмтн ик өврмҗтәһәр номинь соңсдг төләднь тедн Исусас әәдг сәнҗ. 19Асхнднь Исус сурһульчнртаһан дәкн балһснас һарад йовв.


Итклин күчнә тускар


20Маңһдур өрүнднь тедн инҗр модна өөгүр йовҗ йовад, терүг хатҗ одсинь үзцхәв. 21Өцклдүр өрүн эн модна өөр учрсн үүлиг ухандан сергәһәд:

– Багш! Хәләтн! Өцклдүр харасн моднтн хатҗ одҗ! – гиҗ Пётр келв.

22-23– Бурхнд итктн! Эн уулыг ормасн көндрәд теңгсин уснд ун гиҗ келәд маһдл уга иткхлә – эрк биш күцгдх. 24Зальврад сурхла, Бурхн өгх гиҗ, үнн седкләрн иткхләтн, цугнь күцгдх. 25-26Зальврхиннь өмн түрүләд өөлҗ, уурлҗах әмтндән геминь тәвтн. Тиигхлә Теңгрин Эцк чигн тана килнцитн тәвх, – гиҗ Исус келв.


Исусин йосн альдасв


27Исус дәкн эврәннь сурһульчнртаһан Ерусалимур ирв. Исусиг һол сүм дотр бәәтл ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр болн толһачнр өөрдҗ ирәд:

28– Ямаран йосар Чи эн тоотыг күцәҗ бәәхмбч? Кен Чамд иим йос өгв? – гиҗ сурцхаҗ.

29-30– Би таднд бас нег сурвр өгнәв. Мини сурврт хәрү өгхләтн, Би чигн тана сурврт хәрү өгнәв. Йохана уснд кирсллһн теңгрәсв эс гиҗ күүнәсв? – гиҗ Исус сурв.

31-32Тедн хоорндан шимлдәд зөвчлдв:

– Теңгрәс гихлә «юңгад түүнд эс итквт», – гиҗ Исус келх.

Күүнәс гихдән әмтнәс әәцхәв. Юңгад гихлә, цуг әмтн Йоханыг Бурхна әәлдәч гиҗ тоолдг бәәҗ. 33Тегәд:

– Медхшвидн, – гиҗ хәрү өгцхәв.

– Тиигхлә Би чигн кенә йосар энүг кеҗәхән келхшв, – гиҗ Исус келв.


### 12


Му көдләчнрин туск үлгүр


1Исус дәкн үлгүр орулҗ әмтиг сурһв:

– Нег күн уста үзм тәрәд, хашалад, үзм шахдг нүк малтад, харулын цамхаг бәрҗ. Дарунь көдләчнр нәәмәдлҗ авад, уста үзм тәрсн һазран даалһад, бийнь йовҗ одҗ. 2Урһц ахулх кемлә эзн эврәннь хүвән авулхар, зарцан йовулҗ. 3Нәәмәдлҗ авсн көдләчнрнь зарцинь бәрҗ авад цокад, юм өгл уга көөчкҗ. 4Эзн дарук зарцан йовулҗ. Көдләчнр түүнә толһаһинь цоолад, неринь һутаһад тәвҗ. 5Эзн һурвдгч зарцан йовулҗ – терүгинь алчкҗ. Кедү дәкҗ кү йовулсн бийнь – зәрминь алад, зәрминь цокад йовулҗ. 6Аш сүүлднь, эзн эврәннь һанцхн эңкр көвүһән илгәҗ. «Көвүһим тедн тевчх зөвтә», – гиҗ эзн санҗ. 7Көдләчнр нег-негндән келҗ: Эн өнч эзлгч күн! Энүг алад, уста үзмин тәрәнә эздүд болхмн. 8Көвүһинь бәрҗ авад алчкҗ. Цогцинь уста үзм тәрсн һазрас һарһад хайчкв. 9Эзн ирәд, юн болсинь үзчкәд, яах гиҗ санҗанат? Тер көдләчнриг алад, тәрәһән талдан улст даалһх. 10-11«Тосхачнрин һолсн чолун герин өнцгин һол чолун болв. Бурхн эн керг күцәсмн. Бидн энүг үзәд өврләвидн», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә бәәсиг тадн умшсн уга болвзат? – гиҗ Исус үгән төгсәҗ сурв.

12Ах гелңгүд бийсән келҗәхинь медәд, Исусиг тер дарунь бәрҗ авхар седцхәв. Зуг хаҗуднь дегд олн күн бәәснд әәһәд, көндәсн уга.


Паршмуд Исусиг меклхәр седҗ бәәцхәнә


13Хөөннь тедн Исус тал паршмуд болн Херодын улсиг илгәһәд, үг деернь бәрҗ авх арһ хәәв.

14– Багш! Чамаг үн келҗәхинь бидн меднәвидн. Чи Бурхна заасар дасхнач. Тер учрар әмтн ю санҗахинь чи оньгтан авхшич, күүнә чирә чи хәләхшич. Келҗ өгич: Римин хаанд алв өгх зөвтәй аль угай? – гисн сурвр теднь ирәд өгцхәҗ.

15Исус тедниг хойр чирәтәһинь медәд:

– Тадн Намаг үг деер бәрҗ авхар седҗ бәәнә эсийт? Шаальг авад иртн, – гиҗ.

16Шаальг авч ирхләнь:

– Кенә нер, кенә зүс энүнд үзҗәнәт? – гиҗ Исус сурҗ.

– Римин хаана, – гицхәҗ.

17– Тиим болхла, хаана юмиг хаанд өгтн, Бурхна юмиг Бурхнд өгтн! – гисн хәрү Исус теднд өгч.

Тедн өврәд йовҗ одцхаҗ.


Цадукмуд болн Исус


18Дарунь Исус тал цадукмуд ирцхәв. Цадукмуд үксн әмтн әмдршго гиҗ иткдг бәәҗ.

19– Багш! Залу күн тохм үлдәл уга өңгрхлә, тохман геешгон төлә түүнә авалинь дүнь авад, үр һарһх зөвтә гисн Мошен заасн заавр бәәнәлм. 20Манахна нег гер-бүлд иим юмн учрсмн. Тедн ах-дүүнрәрн долан күн бәәсмн. Ик ахнь гер авад, үрн уга бәәҗәһәд өңгрҗ одсмн. 21Ах бергән дүнь хааҗ. Дүнь бас үрн уга бәәҗәһәд өңгрҗ. Дарук дүнь бас тиигҗ. 22Тегәд тер долан ах-дүүнр цугтан үр һарһл уга өңгрсмн. Аш сүүлднь, күүкд күн бас хорҗ одсмн. 23Әмдрхләрн тер күүкд күн кенә гергн болх зөвтәв? Ах-дүүнр цугтан терүнә залу биләлм, – гиҗ тедн ирәд сурцхав.

24– Бурхна Бичгиг медл уга, Бурхна күчиг медл уга, хаҗһр уха ухалҗахан тадн медҗ бәәхшийт? 25Үксн улс әмдрхләрн гер чигн авшго, күүнд чигн одшго, тедн Бурхна Элчнрлә әдл бәәх. 26Әмдрлһнә тускар болхла, иим: Бурхн Мошед шачасн бут дотрас: «Би Абрахамин, Ицхакин болн Яковин Бурхнв», – гиҗ келсиг тадн Мошен дегтрт умшсн уга болвзат? 27Бурхн үксн улсин Бурхн биш, әмд улсин Бурхн! Ухантн дегд икәр хаҗиҗ одҗ, – гиҗ Исус теднд хәрү өгв.


Һол зааврмудын тускар


28Ном цәәлһәчнрин негнь өөрдҗ ирәд, теднә зүтклдә соңсад:

– Бурхна зааврин алькнь эрк биш һол зааврв? – гиҗ сурв.

29– Эрк биш һол зааврнь эн: «Соңс, Израиль! Деед Эзн мана Бурхн – һанцхн Деед Эзн! 30Эврәннь Деед Эзн Бурхндан халун зүркәрн, үнн седкләрн, бәәсн уха-санаһарн, бәәсн күчәрн дуран тәв». 31Хойрдгч зааврнь иим: «Өөрк күүндән бийдән дурта кевәр дурл». Эн хойр зааврас чинртәнь уга, – гиҗ хәрү өгв.

32-33– Йир сәәнәр келвт, – гиҗ ном цәәлһәч таасв, – Бурхн һанцхн, Терүнәс талдан Бурхн уга. Эврәннь Бурхндан халун зүркәрн, бәәсн күчәрн, бәәсн уха-санаһарн дуран тәвсн, өөрк күүһән бийләһән әдл дурлсн, тәкл тәкснәс болн Бурхнд нерәдҗ сетрә мал шатаснас үлү ик чинртә йовдл.

34Исус терүг чик хәрү өгсинь соңсчкад:

– Чи Бурхна Йоснас хол бәәхшич, – гиҗ келв.

Терүнә хөөн әмтн Исуст сурвр өгдгән уурв.


Исусин сурвр


35– Ном цәәлһәчнр Христосиг Давид хаана үлдл гиҗ юңгад келцхәдв? – гиһәд һол сүм дотр әмтиг сурһхларн Исус сурҗ.

36– Әрүн Сәкүсәр дүүрхләрн Давид иигҗ келсн бәәнәлм: «Деед Эзн мини Деед Эзнд келсмн: Чини өшәтниг диилҗ көлдчнь эс хайтл, Мини барун бий тал сууҗ бә». 37Давид бийнь Христосиг Деед Эзн гиҗ нерәдҗәхлә, юңгад Тер Давидин тохмин үлдл болхмб? – гив.

Әмтн Энүг байртаһар соңсв. 38Исус цааранднь сурһв:

– Ном цәәлһәчнрәс бийән саглтн. Тедн ут хувц өмсәд йовна. Әмтн талвң болһнд теднлә мендлхлә, теднд икәр таасгдна. 39Тер улс хурлд эс гиҗ нәәрт деегшән һарад суухдан дурта. 40Тедн белвсн күүкд улсин хаҗудинь меклҗ авад, әмтнә нүднд үзүләд Бурхнд уданар мөргцхәнә. Тер улс ик догшар цааҗлгдх, – гив.


Белвсн күүкд күүнә тәвсн мөңгн


41Исус һол сүм дотр, бәрц бәрдг хәәрцгин өөр суусмн. Әмтн Бурхнд бәрц яһҗ бәрсинь үзв. Баячуднь икәр бәрцхәҗ. 42Нег белвсн күүкд күн өөрдҗ ирәд, хойрхн улан мөңгнә шаальг тәвв. 43-44Исус сурһульчнран дуудҗ авад:

– Үнәр келҗәнәв, эн угатя күүкд күн цугтаһаснь икәр бәрц бәрв. Байн улс зөөсн зөөриннь үлүһинь бәрхлә, эн бәәсн эдлврән цугинь бәрв, – гиҗ цәәлһв.


### 13


Исус һол сүм хольврлһна тускар тааҗ келҗәнә


1-2Исусиг һол сүмәс һарч йовхла, нег сурһульч:

– Багш, сән һара чолуһар бәрсн сәәхн бәәшңгүд дүңгәҗ зогсҗ бәәхинь хәләһит! – гиҗ Исуст келҗ.

– Эн алдр тосхлт үзҗ бәнчи? Энчн чолун деер чолун үлдл уга, ова чолун болад хольврҗ одхмн, – гиҗ Исус хәрү өгч.

3Исусиг Ерусалимин хаҗудк Олив уулын ташуд, һол сүмин өмн суутлнь, Терүн тал Пётр, Яков, Йохан, Андрей дөрвн ирәд:

4– Тер Тана келсн юмнтн кезә учрхмб? Ямаран темдгәр медгдхмб? – гиҗ сурв.

5– Бийән саглҗ бәәтн! Күн тадниг меклвзә! 6Кесгнь Мини нер зүүҗ ирәд: «Би Күмни Көвүмб», – гиҗ келәд, кесг улсиг меклх. 7Кемр тадн өөрхн болҗах болн хол болҗах дәәнә тускар соңсхларн, бичә әәтн. Дән болх зөвтә, болв тернь чигн чилгчнь биш. 8Тал-талдан келн-әмтн болн орн-нутгуд хоорндан дәәллдх. Энд-тенд һазр көндрх, күн мал уга харһнх. Эн Мини келҗәх тоот төрх күүкд күүнә элкнь эклҗ зовадг мет болҗана. 9Болһатн! Намас көлтә тадниг зарһла харһулх, хурлд авч одад цокх. Хаадудын болн һардачнрин өмн зогсад, Мини тускар үн келҗ өгхт. 10Зуг түрүләд Мини туск Сән Зәңг цуг келн әмтнд цәәлһҗ өггдх зөвтә. 11Зарһчнрин өмн зогссн цагтан тадн келх үгән урдаснь ухалҗ бичә зовтн. Зуг Бурхна зааҗ өгсн үг келтн. Юңгад гихлә, таднар дамҗад Әрүн Сәкүсн келх. 12Ахнр-дүүнр нег-негән күүнд бәрүлҗ, эцкнь үрдүдән күүнд бәрүлҗ алулх. Күүкднь эк-эцкләһән дәәллдәд алх. 13Нанас көлтә цугтан таднд дурго болх. Цуг эн тоотыг дааснь авргдх.


Хоосрулҗах җигшүртә юмн


14– Кемр хоосрулҗах җигшүртә юмн таднд болх болшго һазрт үзгдхлә, (умшачнр медҗ автн) Йудьяд бәәсн әмтн өөдм һазрур зулҗ һартха. 15Герин ора деер бәәснь зулад йовҗ йовхларн герүрн хувцан авхар бичә ортха. 16Кеер йовснь чигн гүүхләрн хувцан авхар герүрн бичә иртхә. 17Тер цагт саата болн көкүл үртә күүкд улс ик түрү үзх. 18Тер цаг үвләр бичә болтха гиҗ зальврҗатн. 19Тер цагт делкә үүдснәс нааран үзгдәд уга зовлң учрх. Тиим ик зовлң тер цагин хөөн чигн төрүц үзгдшго. 20Тер ик зовлңта цагинь Деед Эзн эс баһрулсн болхла, нег чигн күн әмд үлдшго билә. Болв, Бийиннь шүүҗ авсн әмтнә төлә Бурхн тер өдрмүдиг баһрулв. 21Кемр таднд: «Эннь Христос!», «Тернь Христос!» – гиҗ келхлә, тадн бичә итктн. 22Тер цагт кесгнь бийән Христосв гиҗ нерәдх эс гиҗ әәлдәчв гих. Тедн олн зүсн өвәрц йовдл болн темдг үзүлх. Бурхна шүүҗ авсн әмтиг чигн меклхәр седх.

23Болһатн! Тер тоотыг Би таднд урдаснь цәәлһҗ өгчәнәв. 24Тер ирх зовлңгин хөөн нарн унтрад, сар герл өгдгән уурх. 25Одд теңгрәс унад, теңгрин күчнь көндрх. 26Дарунь Күмни Көвүг алдр туурмҗтаһар болн күчтәһәр үүлн заагт аашсинь әмтн үзх. 27Эврәннь шүүҗ авсн улсан йилһҗ авхин төлә һазрин захас теңгрин зах күртл дөрвн үзг тал элчнрән илгәх, – гив.


Инҗрин модн


28– Инҗрин модна бүчр деер хамтхасн экләд урһхла, тадн зун өөрдҗ йовна гиҗ темдглнә эсийт? 29Терүнлә әдл, Мини келсн тоотыг экләд үзхләрн цагнь ирв, Күмни Көвүн ирәд, үүднә ард зогсҗ бәәнә гиҗ сантн. 30Мини келсн тоот юмн эс учртл, эн цагин күмни уңгнь тасрш уга гиҗ үнәр танд келҗәнәв. 31Теңгр һазр хойр уга болҗ одх, зуг Мини келсн үгмүд сольгдшго. 32Цаг-болзгнь нег чигн күн медхш. Бурхна элчнр чигн, Бурхна Көвүн чигн медхш, зуг һанцхн Бурхн меднә. 33Цаг-болзгнь кезә ирхинь эс медсн төләдән, саг-сергг бәәҗәтн. 34Тер ирх цагиг иим үлгүрлә дүңцүлҗ болхмн. Нег күн хол хаалһд һарад йовҗ йовад, эврәннь герән зарцнртан даалһад, цугтаднь көдлмш өгнә. Үүднә өөр зогсдг зарцдан болхла, нүдән төрүц бичә чирмтхә гиҗ закна. 35Саг-сергг бәәтн! Юңгад гихлә, Герин Эзиг кезә ирхинь тадн медҗәхшт: Эр така хәәкрлһнлә эс гиҗ өрүн өрлә, асхндан чигн эс гиҗ сөөни өрәл чигн ирх. 36Эс күләҗәсн цагла ирәд, тадниг унтҗатл олҗ авдг болвза. 37«Саг-сергг бәәтн!» – гиҗ тадниг болн цуг келн әмтиг саглулҗ бәәнәв.


### 14


Исусиг алх зура


1Хойр өдр давад, Песах гидг нертә байр болн эс искәсн һуйрин байр болх зөвтә сәнҗ. Еврейин ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Исусиг нууцар бәрҗ авад, алх арһинь хәәҗ.

2– Эн ик байрин өдр иим йовдл һарһҗ болшго, эс гиҗ олн әмтн үүмә босхах, – гиҗ тедн хоорндан күүндҗ.


Күүкд күн Исусин толһад каңкнсн үнртә тос кеҗәнә


3Исус болхла Бетәнья гидг хотнд бәәсмн. Арсна гемтә Шимона герт хот уудг ширән өөр Исусиг суутлнь, нег күүкд күн орад, сәәхн каңкнсн үнртә һара нард модна үнтә тос авч ирәд, савин амнь хуһлад Исусин толһа деернь кев.

4-5– Юңгад тиим дала мөңгнә юм эн үрәҗәхмб? Тер тосиг хулдад, мөңгинь угатя улст түгәҗ болхмн билә, – гиҗ уурлад, әмтнә зәрмнь нег-негн талан хәләцхәв (Тернь – нег күн җилин дуусн эдлх зөвтә мөңгнә тосн сәнҗ).

6– Энүг бичә көндәтн! Эн Нанд цаһан седклтә юм кеҗәнә. 7Таднла оньдин угатя улс үлдх. Теднд кезә чигн дөң болҗ чадҗанат. Би болхла таднла оньдин бәәшгов. 8Эн күүкд күн чадсан кев: Мини цогциг оршалһнд белдв. 9Үнәр таднд келҗәнәв: Альд Сән Зәңг цәәлһгднә, тенд эн күүкд күүнә кесн йовдлын тускар тодлҗ келгдх, – гиҗ Исус теднд келв.


Йудан урвлһн


10Йуда Искериот (арвн хойр сурһульчнрин негнь). Исусиг бәрҗ өгхәр седәд, ах гелңгүд тал одв. 11Ах гелңгүд үгинь соңсчкад, икәр байрлад, түүнд мөңг өгх болв. Терүнәс авн Йуда Исусиг бәрҗ өгх арһинь хәәв.


Исус Песахин хот эдлҗәнә


12Эс искәсн һуйрин байр болх түрүңк өдртнь сетрә хурһ алх кемлә Исусин сурһульчнрнь:

– Альд байрин хот уухар седҗ бәәнәт? Келтн, бидн белднәвидн, – гиҗ сурв.

13Тиигхләнь Исус сурһульчнрасн хойринь йовулад иигҗ закв:

– Балһснд орхлатн, буһшта ус авч йовсн күн таднла зөрлцх, терүнә ардас йовтн. 14Тер күүнә орсн герүр орад, герин эзнднь иигҗ келтн: «Сурһульчнртаһан альд байрин хот ууҗ болхинь Багш танас сурҗана» – гитн. 15Тер күн таднд деер бәәсн у-өргн, сәәхн ясата хора үзүлх. Тенд хот белдтн, – гив.

16Сурһульчнрнь балһс орв. Тедн Исусин келсәр цугинь олҗ авад, байрин хотан белдцхәв. 17Асхнднь Исус арвн хойр сурһульчнртаһан ирв.

18– Үнәр келҗәнәв, Нанла хамдан хот ууҗасн тадна негнтн Намаг бәрүлҗ өгх, – гиҗ хотан ууҗасн цагт Исус келв.

19– Деед Эзн, би биш эсий? – гиҗ сурһульчнрнь Исусин келсн үгднь уйдад сурв.

20-21– Арвн хойрас негнь, – гиҗ Исус келв, – Нанла хамдан ааһд өдмг шүүслҗ идҗәснь. Би, Күмни Көвүн, әәлдәчнрин әәлдсн хаалһар йовхв, Намаг бәрүлҗ өгсн күн зовлңган эдлх! Тер күүнд, төрүц эс төрсн болхла, деер болх билә.


Деед Эзнә асхни хот


22Исус хотан ууҗаһад, өдмг авад, Бурхнд ханлтан өргәд, хуһлад, сурһульчнртан өгв:

– Идтн, энтн Мини бий цогцм, – гив.

23Дарунь ааһд бәәсн улан чаһр авад, Бурхнд ханлт өргәд, бас сурһульчнртан өгв. Цугтан ааһас ууцхав.

24– Энтн олн әмтнә төлә асхрх болн Мини Бооца эклх Мини цусн. 25Үнәр келҗәнәв: Бурхна Йоснд шин чаһр уутлан дәкҗ Би эн насндан чаһр уушгов, – гив.

26Тедн Бурхнд магталын ду дуулад, Олив уул тал темцәд һарцхав.


Нанас гөрдхич гиҗ Исус Пётрт әәлдҗәнә


27-28– Тадн цугтан Намаг үлдәхт. «Би хөөчинь уга кехв, хөөднь тарх», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә бәәнәлм. Болв әмдрчкәд, Би тадниг Һалилья гидг һазрт күләхв, – гиҗ Исус келв.

29– Цугтан үлдәвв чигн, би Таниг төрүц хайшгов, – гиҗ Пётр келв.

30– Үнәр келҗәнәв, эндр сө эр така хойр дәкҗ хәәкртл чи һурв дәкч Намаг медхшв гиҗ келхич, – гисн хәрү Пётр соңсв.

31– Танла хамдан үкдг болв чигн, би Таниг үлдәшгов! – гиҗ Пётр үгән давтҗ келв.

Сурһульчнрнь цугтан тиигҗ келцхәв.


Исусин мөрглһн


32Эдн цугтан Гетсемән гидг модта һазр орв.

– Намаг одад зальврад иртл, энүнд күләҗ бәәтн, – гиҗ Исус сурһульчнртан келв.

33Исус бийләһән Пётр, Яков болн Йоханыг дахулв. Исус ик зовлңшв, седклнь үүмсн бәәв.

34– Мини седклм уудьврта бәәнә, Би үктлән зовҗанав, саг-серглң энүнд бәәҗәтн, – гиҗ Исус келв.

35Тер зовлң хаҗуһарнь һарх болвза гиһәд Исус хооран һарад, һазр элкдҗ унад зальврв.

36– Аав, Эцкм! Та цугинь чаднат! Эн Мини үзх зовлңгиг хаҗуһар һарһхнтн! Болв Мини таалар биш, Тана таалар болтха! – гив.

37-38Дарунь сурһульчнр талан хәрү ирәд, тедниг унтҗ одсинь үзв.

– Шимон, – гиҗ Пётриг дуудв, – Чи унтҗ одвчи? Нег часин болзгт унтл уга бәәҗ болсн угай? Сөрлһнлә харһшгон төлә зальвртн, серглң бәәтн. Күүнә сүмснь чидлтә, зуг күүнә цогц чинән-чидл уга болдмн.

39Исус сурһульчнрасн хооран һарад, үгмүдән давтад мөргв. 40Терүг хәрү ирхләнь, сурһульчнрнь цугтан унтад кевтцхәҗ. Тедн нөөртән даргдад, нүдән секҗ чадл уга, Исуст ю келхән медҗ уга. 41-42Һурвдад ирхләрн Исус келв:

– Тадн ода күртл унтад, цогцан амраһад бәәхмт? Болх! Цагнь ирв, Күмни Көвүн килнцтә улсин һарт бәргдҗәнә. Бостн, йовий! Намаг бәрҗ өгх күн аашна, – гив.


Исусиг бәрҗ авлһн


43Исусиг үгән келҗәсн цагт сурһульч болҗ йовсн Йуда өөрдҗ ирв. Терүнә ардаснь һартан мод болн үлд бәрсн улс аашҗ. Тедниг ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр болн толһачнр йовулҗ.

44– Мини өөрдәд үмссн күн Исус болх, – гисн темдг урвач тер әмтнд медүлх зөвтә бәәҗ. Тадн Түүг бәрҗ авад, харулд бәрүләд йовтн, – гив.

45Йуда өөрдҗ ирн Исусиг:

– Багш! – гиҗ келәд теврәд үмсв.

46Тер дарунь Исусиг бәрҗ авцхав. 47Хаҗуд зогсҗасн сурһульчнрин негнь үлдән һарһҗ авад, ах гелңгин зарцин чикинь тәәрчкв.

48-49– Мод үлд хойр атхад, деермч кү бәрҗәх кевәр яһад ирсмт? Өдр болһн Би тадниг һол сүм дотр сурһсн бәәнәлм, тадн Намаг бәрҗ авсн угалмт? Болв Бурхна Бичгт бичәтә юмн күцгдх зөвтә, – гив. 50Сурһульчнрнь Исусиг үлдәчкәд, цугтан гүүлдәд йовҗ одв. 51Зуг нег баһ наста күн Исусин ардаснь йовсмн. Тер бий деерән хөңглдңгәр хуча көдрчксн йовҗ. 52Бийинь бас бәрҗ авхар седхләнь, хучаһан цергүдин һарт үлдәчкәд, дотрк хувцтаһан гүүһәд йовҗ одҗ.


Исус Деед хургин өмн


53Ах гелңгин герт Исусиг көтлҗ авч ирхлә, терүнд цуг ах гелңгүд, толһачнр болн ном цәәлһәчнр цуглрад Деед хург кеҗ. 54Пётр бас эс медгчәр ардаснь йовад, ах гелңгин хотн дотрнь орад, харулчнрла хамдан дендрин өөр сууһад дуладв. 55Еврейин ах гелңгүд Деед хургт орлцдг улстаһан Исусиг яһҗ гемшәҗ, засгла харһулхан медҗ чадлго бәәв. 56Худлахар герчлх улс олддг болв чигн, теднә келсн үгмүднь нег-негнләһән ирлцҗ уга.

57-58– Энүг иигҗ келҗәсинь бидн соңславидн: «Би эн әмтнә бәрсн сүмиг хамхлад, һурвн өдрин туршт әмтнә эс тосхдг сүм тосххв гидг билә», – гиҗ худл герчнр келцхәв.

59Болв терүг чигн хаҗһр келәд, күн болһна үгнь ирлцҗ уга. 60Дарунь еврейин ах гелң босад:

– Юңгад хәрү эс өгч бәәхмбч? Әмтнә гемшәлһнә өмнәс ямаран хәрү өгхмч? – гиҗ Исусас сурв.

61Болв Исус нег чигн үг келсн уга.

– Чи үнәртән Бурхна илгәсн Аврач, үнәртән әдстә Бурхна Көвүн болҗахмч? – гиҗ ах гелң сурв.

62– Э-э, тиим, Күмни Көвүн Бурхна барун бий талнь суусинь, үүлн заагт теңгрәс аашсинь тадн үзхит, – гиҗ Исус хәрү өгв.

63-64Ах гелң өмсҗәсн хувцан татҗ шуулад:

– Түүнәс үлү ямаран герч таднд кергтәв? Бурхиг му келҗ бәәхинь тадн эс соңсвт? Энүнә тускар ю келцхәнәт? – гив. Исус үкх зөвтә гиҗ цугтан тоолв. 65Тегәд зәрмнь Исус деер нульмад, нүдинь бооһад, толһаһарнь цокад:

– Мә чамд, кен цокҗахинь әәлдҗ кел! – гицхәв.

Дарунь Исусиг харулчнр авч һарад, бас цокв.


Пётрин Исусас зәәлҗ гөрдлһн


66Пётриг хотн дотр бәәтл ах гелңгин зарц күүкд күн хажуһарнь йовв. 67Һалын өөр дуладҗасн Пётрт оньган өгәд хәләчкәд:

– Чи бас Назаретин Исусла биләлмч? – гиҗ сурв.

68– Юуна тускар келҗәхичн би төрүц медҗ бәәхшв, – гиҗ Пётр гөрдәд өмнк хотн тал һарв.

Тер кемлә эр така хәәкрв. 69Зарц күүкд күн дәкн терүг үзчкәд, хаҗуд зогсҗасн әмтнд:

– Эн бас Терүнә үүрнь, – гиҗ келв.

70Пётр дәкн гөрдв. Невчкн цаг давсна хөөн зогсҗасн әмтн:

– Терүнә үүрнь мен бәәләлмч, Һалильян күн эсий чи? – гиҗ сурцхав.

71– Кенә тускар келҗәхитн би төрүц медҗәхшв, – гиҗ Пётр андһар тәвв, – Худл келҗәхлә, намаг Бурхн цааҗлтха!

72Дарунь хойрдад эр така хәәкрв. «Эр така хойр дәкҗ хәәкртл, чи һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич», – гисн Исусин үгинь тодлад, Пётр һашудад уульв.


### 15


Исус Пилатин өмн


1Өрүн өрлә ах гелңгүд, еврейин толһачнр, ном цәәлһәчнр болн талдан Деед хургин гешүд селвг авлцад, Исусиг күләд, Пилатур авч одв.

2– Чи Йудья улсин хан болҗахмч? – гиҗ Пилат Исусас сурв.

– Та тиигҗ келҗәнмт, – гиҗ Исус хәрү өгв.

3Ах гелңгүд Исусиг икәр бурушаҗ гемшәв.

4– Хәрү юңгад эс өгнәч? Чамаг икәр гемшәҗәнәлм, үзҗ эс бәнчи? – гиҗ Пилат сурв. 5Болв Исус хәрү өгсн уга, Пилат Терүнд дегд икәр алң болв.


Исусиг цааҗлх йоста


6Байрин өдр бәәҗ. Тегәд түүрмд суусн әмтнәс негинь Пилат сулдхдг йоста бәәсмн. Кениг сулдххинь – олн әмтн шүүҗ авдг йоста бәәҗ. 7Тиигхд Бар-Аба гидг нертә күн түүрмд сууҗ. Барб буцлт өргсн улсла хамдан әмт алсн төләдән гемшәгдҗ. 8Пилатас әмтн байрин өдрин өмн нег кү сулдхтха гиҗ некҗ.

9– Йудья улсин хааг тадна төлә сулдххмн болвза? – гиҗ Пилат сурҗ.

10Ах гелңгүд Исуст үлү үздг төләдән зарһла харһулҗахинь Пилат медчкҗ. 11Ах гелңгүд әмт түкрәд, Пилатас Бар-Аба сулдхтха гиҗ сурулҗ.

12– Йудья улсин хан гиҗ нерәдсн күүһитн яахмб? – гиҗ Пилат теднәс сурҗ.

13– Терүг кирст хадчк! – гиҗ әмтн хәәкрв.

14– Яһснднь тиигхмб? Ямаран хаҗһр һарһсмб? – гиҗ Пилат сурв.

– Кирст хадчк Терүг! – гиһәд әмтн улм чаңһар хәәкрцхәв.

15Тегәд әмтнә бахинь хаңһахин төлә Пилат Бар-Абаг сулдхаһад, Исусиг цокад, цааҗла харһултха гив. 16Цергчнр Исусиг өмнк хотн дотр (Римин һардачин зарһ кедг орм) авч одад, үлдсн цергүдән дуудҗ авцхав. 17Тедн дөөгләд, Исусин толһа деернь хатханчгар гүрсн титм күчәр өмскәд, улан хувц көдргәд:

18– Йудья улсин хан менд болтха! – гиҗ хәәкрәд, 19Исусин толһаһарнь модар цокад, деернь нульмад, 20дөөглҗ сөгдәд, улан хувцинь тәәлҗ авад, Бийиннь хувцинь хәрү өмскәд, цааҗлһна һазрур көтләд һарцхав.


Исусиг цааҗллһн


21Оңдан һазрас йовҗ йовсн Шимон гидг нертә Күрәнә балһсна күн зуурнь харһҗ. Тер Александр Руп хойрин эцк сәнҗ. Цергчнр терүг кирс авч йовтха гиҗ закв. 22Тегәд Исусиг Голготур авч ирҗ (Голгот – һавл гиҗ орчулгдна). 23Цергчнр Исуст миррин уснла хольсн чаһр уутха гиһәд өгхлә, Исус ууҗ уга. 24Исусиг кирст хадчкв. Хувцинь болхла җирв хаяд, цергүд хоорндан хуваҗ авцхав. 25Эн цааҗлһн өрүн йисн часин алднд болҗ. 26Толһа деернь гем-буруһинь бичдг ормд: «Йудья улсин хан» – гиҗ бичәтә харһа өлгҗ. 27-28Исусин барун бий, зүн бий тал хойр деермч кү бас кирст хадҗ. 29Хаҗуһарнь йовҗ йовсн улс, Исусар зог кеһәд, инәлдәд, өргән заңһад:

– Нә, яһвч! Һурвн өдрин туршт сүм хамхлад, хәрү тосхх болҗ бәлчи? 30Тиигхин ормд кирсәсн бууһад, әмән харсҗ авхнчн! – гицхәв.

31Ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр бас Терүг дөөглв:

– Әмт аврад йовдг билчи, бийән аврҗ эс чаддмч! Эн Бурхна илгәсн Аврач болн Израилин Хан кирсәсн буухла, бидн Терүнд иткхвидн, – гицхәв.

32Хамдан кирст хадгдсн деермчнрин бийнь Исусиг му келцхәв.


Исусин үкл


33Арвн хойр часин алднд һазр деерк генткн харңһурад, һурвн час күртл бәәв. 34Һурвн часин алднд Исус:

– Элои, Элои, лема сабахтани! – гиһәд чаңһар хәәкрв. (Тернь – «Бурхн минь, Бурхн минь, Намаг юңгад үлдәсмч?» – гисн үг сәнҗ.) 35Өөрнь зогсҗасн улс келсн үгинь соңсчкад:

– Эн Эльяг дуудҗах кевтә? – гицхәв.

36Теднә негнь модна үзүрт кенчр ораһад, ишклң чаһрт норһад, амнднь күргәд:

– Кирсәс Энүг Элья яһҗ буулһҗ авхинь хәләхмн, – гив.

37Исус чаңһар хәәкрв, дарунь әмнь һарв. 38Тер саамла һол сүмин көшг деерәс дорагшан хойр әңгрәд шуурв. 39Рим әңгин цергин ахлач Исусин әмнь һарсинь үзәд:

– Эн үнәртән Бурхна Көвүн бәәҗлм! – гив.

40Хол биш зогсҗасн күүкд улс энүг цугинь үзҗ. Тедн дунд: Магдален хотна Марий, баһ наста Яковин болн Йосьян эк Марий болн Салома бәәцхәҗ. 41Эн күүкд улс Исусла хамдан Һалильяд йовад, нөкд болсн улс бәәҗ. Исусиг дахад, Ерусалимд ирсн нань чигн дала күүкд улс терүнд бәәсмн.


Исусиг оршалһн


42-43Асхар болсн йовдл бәәҗ. Деед хургт орлцдг, бийнь Бурхна Йос күләдг Ариматья хотнас ирсн Йосип гидг нертә күн зөрмгләд Пилатур одад, Исусин цогцинь сурҗ. Яһад гихлә, бемб өдрин өмн, байрт белддг өдр бәәҗ. 44Тиим шулун Исусин әмнь һарч одснд Пилат алң болҗ. Цергә әңгин ахлачиг дуудад, лавта Исусин әмнь һарсн угаһинь сурв. 45Исусин әмнь һарсинь медҗ авад, цогцинь Йосипд өгв. 46Йосип Исусин цогцинь буулһад, үнтә һара цаһан кенчр хулдҗ авад ораһад, хад чолунд шин кесн үкәрт авч одҗ тәвәд, ордг орминь ик чолуһар дарчкҗ. 47Исусин цогцинь альд тәвсинь Магдален хотна Марий болн Йосьян эк Марий хойр үзҗ.


### 16


Сурһульчнр Исусин әмдрснә тускар медҗ


1Бемб өдр давсна хөөн Магдален хотна Марий, Яковин эк Марий, Салома һурвн Исусин цогцднь түркхәр каңкнсн үнртә тос хулдҗ авсмн. 2Нарн өдр өрүн өрлә, шиңкән өр цәәҗәтл күүкд улс оршасн һазр тал йовцхав.

3– Тер ик чолуг кен маднд хооран кеҗ өгхмб? – гисн уха зууран ухалад тедн йовцхаҗ.

4Зуг тедниг өөрдәд ирхлә, чолун уулын көндәһәс хооран кегдҗ одсинь үзгдв. (Тер дегд ик чолун бәәҗ.) 5Уулын көндәһүр орхла, нег баһ наста күн дуд цаһан хувцта барун бийд сууснь үзгдв. Күүкд улс йир икәр сүрдв.

6-7– Бичә сүрдтн, тадн кирсд хадгдсн Назаретин Исусиг хәәҗ йовна эсийт? Тертн әмдрҗ одла! Тертн энүнд уга. Кевтсн орминь үзтн. Пётрт болн наадк сурһульчнртнь иигҗ келтн: Урднь келсәрн, Тер тадниг Һалильяд күләх, – гив.

8Күүкд улс дегд икәр әәхләрн, күүнд үг келҗ чадлго, оршасн ормас һарад гүүцхәв.


Зәрм сурһульчнрнь Исусиг үзҗ


[ 9Нарн өдр әмдрәд, Исус Магдален хотна Марий (урднь энүнәс Исус долан хар сәкүс көөҗ һарһсмн) түрүн болҗ үзгдв. 10Урднь Исусиг дахҗ йовсн, Терүнд зовад, ууляд суусн әмтнд Марий гүүҗ одад үзсән келҗ өгв. 11Теднь Исусиг әмдрснд болн Марийд үзгдв гиснд итксн уга. 12Исус талдан бәәдл һарад, селән орҗ йовсн күүнд бас үзгдҗ. 13Тер хойриг ирәд келхләнь, әмтн бас иткҗ уга.


Исус апостолмудтаһан күүндҗ


14Хөөннь арвн негн сурһульчнртан хотан ууҗатлнь Исус ирҗ үзгдҗ. Иткл уга болн хату зүрктәдән Исусиг үзсн әмтнд эс иткснднь сурһульчнран шоодҗ.

15– Делкә эргәд, Сән Зәңг олн әмтнд тархатн. 16Сән Зәңгд иткәд, бийән уснд кирслснь авргдх, эс иткснь – засгдх. 17Иткснь иим өвәрц йовдл һарһҗ чадх: Мини нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗ һарһх, шин келәр келх. 18Хорта моһа һартан авв чигн, хор уув чигн үкшго. Итксн улс гемтә улс деер һаран тәвхлә, теднь эдгҗ одх, – гиҗ Исус келв.

19Теднлә күүндснә хөөн Деед Эзн деегшән өөдләд, теңгрт күрәд, Бурхна барун талнь суув. 20Терүнә сурһульчнрнь нарта делкә эргәд, олн әмтнд Сән Зәңг тархав. Йовсн һазртнь Деед Эзн теднд нөкд болад, теднә тархалһиг өвәрц йовдлар батлсмн. Тиигҗ учрсмн.][1]


## Тәәлвртә толь


АЛВ ЦУГЛУЛДГ КҮН – Римин орн-нутгин көрңгд, Палестинд алв цуглулдг бәәрн цергләч күн. Римин йосна буру номта улсла сән бәәдг цергләчнрт евреймүд дурго бәәҗ, яһад гихлә, тиим бәәдл Заканла ирлцҗәсмн уга. Дәкәд цергләчнр ахлачнрин төлә бәәрн улсас мөңг цуглулҗ авад үлүһинь бийдән үлдәдг бәәҗ.

АПОСТОЛ – Исусин шүүҗ авад дахач болн нөкд кехәр седсн 12 сурһульчнрин негнь. Шин Бооцанд Павелын болн талдан христианмудын тускар бас тиигҗ келгднә. Эн үг элч гиҗ орчулгдна.

АХ ГЕЛҢ – Бурхна Закаһар зуг ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, эн күн һол сүмин хамгин әрүн орм эзлнә.

АХ ГЕЛҢГҮД – политическ чинртә, ик тоомсрта еврейин гелңгүд. Ах гелңгүдин кесгнь Ик Хургин гешүд бәәҗ. Исусин цагт тедн цугтан гишң нег цөөкн нойн зәәсңгә өрк-бүләс һарсмн чигн.

ӘӘЛДӘЧНР – Бурхна үгиг соңсад, әмтнд терүг күргдг улс. Бурхиг күндлх, Терүнә таал күцәх, өөрхн әмтндән дурлх, хар сана һарһлго бәәх дуудврмуд әәлдәчнр кедг чигн. Еврейин әәлдәчнр бийәрн дамҗад Бурхна келсиг бичҗ авдг бәәҗ. Исусин цагт әәлдәчнрин дегтрмүд, тедн дунд Христос төрхәс урд VIII зун җилд Эшьяна дегтр евреймүдт таасгдг бәәҗ. Христос төрхәс урд IX зун җилд бәәсн Элья, дегтрмүд эс үлдәв чигн, әәлдәчнр дунд йир ик күндтә күүнд тоолгдҗ йовҗ. Бурхиг эс күндлдг хааг тер илткәд, кесг өвәрц юмарн туурҗ йовсмн. Малакья гидг талдан әәлдәчнрин зәңглсәр делкән җирһл уга болхин өмн Элья һазр деер ирх йоста бәәсмн.

ӘРҮН ДЕГТРМҮД – евреймүдин күндлдг бурхн-шаҗна туск дегтрмүд. Эннь Закан, әәлдәчнрин дегтрмүд, Псалмуд болн нань чигн дегтрмүд болҗана.

БААЛЬ-ЗЕБҮЛЬ – еврей келәр эрлгин нерн.

БЕМБӘ ӨДР – еврей улст эн өдр әрүн өдрт тоолгдна. Эн өдриг кевтнь Бурхнд нерәдәд, көдлмш кедго чигн. Тер улсин долан хонгин шин өдр нарн суухла эклнә. Тегәд басң өдр нарн суух кемәс авн бембә өдр нарн суутл цугтан көдлмш кедго бәәҗ. Исусин цаг иртл еврейин Закана багшнр бембә өдрт ямаран көдлмш кеҗ болшгог йилһнә. Бемб өдр евреймүд хурлд хурад мөргүл кеһәд, әрүн дегтр умшдг бәәҗ.

БООЦАН – әмтнә хоорндк зөвшәрлһн, эс гихлә, Бурхн күн хойран хоорндк, эс гихлә, Бурхн баг улсин хойран хоорндк зөвшәрлһн. Бурхн Ноах Абрахам хойрла бооца кев. Хуучн Бооцанд ик зууднь Мошена цагт Бурхна болн Израилин улсин хоорнд болсн зөвшәрлтин тускар келгдҗәнә.

БУРУ НОМТА УЛС – Исусин цагт буру номта улс гиҗ евреймүдиг биш, наадк әмтиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, тер цагт зуг евреймүд Бурхна өгсн Зака меддг бәәҗ.

ГЕЛҢГҮД – Ерусалимд бәәх һол сүмд церглҗәх улс. Еврей улсин шаҗар гелңгүдин һол кергнь Бурхнд тәкл тәклһн болҗана. Закаһар тедн Мошена һарлцсн дү көвүн Ахарона хөөт үйнр гелң болх йоста чигн. Гелңгүд 12 багд хувагдна. Баг болһн һол сүмд җилд хойр дәкҗ неҗәһәд долан хонгт көдлдг бәәҗ.

ҺОЛ СҮМ – Ерусалимд бәәх әрүн нертә һол сүм. Евреймүд зуг тенд тәкл тәкдг бәәҗ, дәкәд нәәрин өдрмүдт хурдг бәәҗ. Һол сүм түрүн болҗ евреймүдин хан Соломон маниг төрхәс урд 10-гч зун җилд тосхҗ. Исусин цагт тосгдсн һол сүмиг евреймүдин хан алдр Херод бәрҗ. Тер һол сүмиг бүсләд галерей тосхҗ. Тегәд терүнә эргмдк һазриг тер кесг әңгд хуваҗ. Һол сүмин галерейд олн улс хурдг бәәҗ. Исусин тааһад келсәр, терүг әмдрснә хөөн мана цагт 70-гч җилмүдт һол сүмиг Римин улс хамхлҗ, тер цагас авн тер шинәс босхгдад уга.

ДАВИД – Йуда әәмгә Израилин хамгин туурсн хан. Бурхнд нерәдсн дууна дегтр бичсн автормудин негнь тер бәәҗ. Давид Бурхна таал күцәдг бәәҗ. Бурхн терүгинь өөдән ачлад, терүнә хөөт үйнр мөңкинд Израилин хаад болх гиҗ үгән өгч. Цуг делкәг чикәр һардх күн Давидин хөөт үй болх гиҗ еврей улсин әәлдәчнр тааҗ келҗәсмн.

ДАВИДИН КӨВҮН – Тиигҗ Христосиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, евреймүдин иткләр тер Давид хаана хөөт үй болх зөвтә бәәҗ.

ЗАКАН – Библин кезәңк хуучн тавн дегтр. Тер дегтрмүдт делкән үүдәлтин тускар, Бурхна ду соңссн, Терүнә таал күцәҗ йовсн түрүн чик седклтә әмтнә тускар келгдҗәнә. Цааранднь еврей келн улс үүдснә тускар, Бурхн тедниг Египетд ялчнрин көдлмшәс яһҗ сулдһсна болн Палестинад теднд һазр һарһҗ өгснә тускар бичәтә. Дәкәд тер дегтрмүдт кезәнә еврей келн улст Бурхна өгсн зааврмуд бәәнә. Эннь 10 һол зааврмуд, бас олн бәәдлин туск болн авъясмудин туск олн зокалмуд болҗана. Тегәд тер тавн дегтр Закан гидг нертә бәәсмн. Еврей улсин бурхн-шаҗнд Закан хамгин күндтә бәәҗ, терүнд бичәтә зааврмудыг болн зокалмудыг эрк биш күцәх кергтә болдг. Заканд бәәх һол зааврмуд Бурхн Мошеһар дамҗад өгч. Моше евреймүдиг Египетәс авч һарч. Тер учр деерәс тер Закан Мошена Закан гиҗ келгдҗәнә.

ЗАКАНА БАГШНР, НОМ ЦӘӘЛҺӘЧНР – Закаг сәәнәр меддг, терүг әмтнд цәәлһҗ өгдг улс. Эн баахн баг әмтиг Исусин цагт евреймүд икәр күндлдг бәәҗ.

ЗИЛОТМУД – грек келнәс эн үг харч улс гиҗ орчулгдна. Евреймүдин бурхн-шаҗна болн политическ баг улс эврәннь шаҗан буру номта улсин үлмәһәс харсад, Римин йоснас эврә улсан дәәллдәд сулдххар седҗәсмн. Исусин 12 апостолмудын негнь – Шимон Кананья гидгнь тер багд орҗасн чигн болх.

ИК ХУРГ – еврей улсин Ик Хургт шаҗнд өөрхн 70 күн ордг бәәҗ. Тер Хург һанцхн политическ төрмүд хәләх биш, зарһин шиидвр чигн һарһдг бәәҗ. Исусин цагт Ик Хургин шиидвр Римин йосна улс батлхла, тиигәд одҗ чинртәд тоолдг бәәсмн. Римин улс евреймүдин шаҗиг басхар седдго бәәсмн, теднә Ик Хургла сән бәәцхәҗ.

КЕРЧЛҺН – залу күүнә әмнә үзүр керчлһн. Бурхн еврей улс хойран хоорнд кегдсн Бооцанас иштә Синай уул деер залу киистә күн болһн тиим авъяс күцәх зөвтә бәәсмн. Шиңкән һарсн үрнд нәәмдгч өдртнь керчлһ кедг бәәҗ. Исусин цагт тер өдрләнь тиим үрнд нер өгдг бәәсмн.

КИЛНЦТӘ ҖИРҺЛ ҮЛДӘЛҺН – Бурхна өмн эврәннь килнцән медәд, урдк җирһлиннь бәәдлән хайх.

КҮМНИ КӨВҮН – иигҗ Исус бийән мел нерәднә. Энүнә чинрин тускар цугтан тал-талдан келцхәнә. Негдвәр Хуучн Бооцанд әәлдәч Даниэлын дегтрт эн күн теңгрә болҗ һарна. Делкән җирһлин бәәдл чилхлә, Бурхн терүнд әрүн нер, туурмҗ болн йос өгх. Энүгәрн күүнәс һарсн үрн Мошена бәәдлтә. Хойрдвар болхла, еврей келәр терүг күн гиҗ йирдән келнә. Кемр Исус эн үгиг иим учртаһар келдг бәәсмн болхла, тер күн юуһарн чигн әмтнәс йилһрҗәхш, хамгин түрүнд зовлңла харһад зовдгар, үкләрн тиим.

ЛЕВИХН – эн улс гелңгүд эс болв чигн, Бурхиг көгҗмд орулад туурулдг, мал тәкл тәклһнд белддг болн нань чигн көдлмш һол сүмд кедг бәәҗ. Терүнәс нааһар тедн Зака дасад, олн улс дунд багшнр болҗ йовдг бәәҗ. Иим көдлмш зуг Израилин улсин 12 тохма үйнрин нег өвк күн кех зөвтә бәәсмн. Тер күн Левин хөөт үрн болх бәәсмн. Терүнә нерәр левинхн гиҗ келцхәдг болв.

ЛУ – хуучна тууҗин аң. Зәрмдән энүг моһа гиҗ келәд, эрлгин дүртә кенә (Апокал. 12:3 – 13:4; 20:2–3).

МЕДӘТНР – Шин Бооцанд олн зүсн һурвн баг әмтн медәтнр гиҗ нерәдгднә. 1) Сән Зәңгс медәтнр – еврей улсин шаҗна нүүрт йовх әмтн. Теднә зәрмснь Ик Хургин гешүд болҗ йовсмн. 2) Апостолмудын үүлдврин 11–21 бөлгүдт медәтнр – христианмудын чонҗин цергләчнр. Тедн чонҗин көдлмш һардҗах улс. 3) Апокалипсис гидг дегтрт медәтнр – Бурхна зарһд орлцҗах 24 көгшәс.

МАЦГ БӘРХ – Бурхн шаҗна керг күцәхин төлә цаг зуур хот эдлдго чигн.

ПАРШМУД – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн шаҗна заллт бәәҗ. Тедниг әмтн тевчдг бәәҗ. Эврән бурхн-шаҗна үлмәд бәәсәрн ик сана зүүдг, йир дигтә-тагта улс чигн.

ПЕСАХ – Еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошена һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд санлан кеҗ нәәрлдг бәәҗ. Энүг җил болһн апрель сарла кенә. Песах өдр нәәрин хот кехәр хурһ шишлң алдг бәәҗ.

ПСАЛМУД – грек келәр дуд гиҗ орчулгдна. Иим нерәдлтәһәр Хуучна Бооцанд евреймүдин бурхн-шаҗна 150 дуд барлгдҗ. Эдн шишлң дегтрт орҗ. Кесг дуунд үкләс аврсн Бурхнд ханлт өрггдҗәнә, талдан дуунд Терүнә күчн болн дурн үзүлгдҗәнә, эс гихлә дөң сурсн зальврлһн чигн бәәнә.

РАЙ (БУРХНА САД) – Хуучн Бооцана цагт болхла, өңгрснә хөөн чик седклтә күүнә сүмсн Христосиг ирәд теднә төлә үкхиг тенд күләдг бәәрн.

СУРҺУЛЬЧ – Шин Бооцанд Кирсләч Йохана болн Христосин дахч йовх, теднә ном сурчах улс сурһульчнр гиҗ нерәдгдҗәнә.

ТАМ – Шин Бооцанд эн үгиг грек келнәс орчулхла, үкснә хөөн күүнә тустг орм болҗана.

ТӘВДГЧ ӨДР ГИДГ НӘР – Буудя цуглулдг цага нәәриг евреймүд тәвдгч өдр гиҗ нерәднә. Тер нәәриг Песахин хөөн тәвдгч өдрлә кедг бәәҗ.

ТӘКЛ ТӘКДГ ОРМ – Закаһар заагдсн евреймүдин тәкл тәкдг орм. Исусин цагт һол сүмин хашад бәәх тәкл тәкдг ормд сетрә мал алдг бәәҗ.

ТОС ТҮРКХ – олив модна тос толһа деер буһшас ивтрәх. Терүгәрн кү күндлҗәхән медүлҗәнә, эс гихлә, дааврта көдлмшт шиидҗәнә. Хаадудыг ширә деер сулһхла, әмтн теднә толһад тос түркдг бәәҗ, тегәд тедниг тос түркүлсн гиҗ нерәддг бәәҗ. Бурхна шүүҗ авад Аврач болн Деед Эзн болтха гиҗ шиидсн күүнә нерн Христос, грек келәр болхла – «тос түркүлсн».

ХАР СӘКҮСН – әмтнд хорлтан күргдг сәкүсн. Эннь эрлгин элч болн цергләч болҗана.

ХРИСТОС – (еврей келәр Мешиях. Эн үг «тос түркүлсн», эс гихлә, «Бурхна шүүҗ авсн» күн болҗана). Бурхна илгәсн күн. Закан болн әәлдәчнр гидг дегтрмүдт Терүнә ирхин тускар урдаснь медәд келгдҗәсмн. Исусин цагт евреймүд Христосиг ирхиг күләҗәсмн. Тер тедниг Римин йоснас сулдхад, Бурхна орн-нутг бүтәх гиҗ иткҗәлә.

ХУРЛ – бемб өдр болһн евреймүд хурлд цуглрад әрүн дегтрмүд умшад, мөргцхәнә. Исусин цагт евреймүдин бәәсн балһсн болһнд хурлмуд бәәҗ. Тедн хурхларн кен чигн күн әрүн дегтрәс тасрха умшад, дәкәд терүгән цәәлһәд өгх, эс гихлә, сурһдг бәәҗ.

ЦАДУКМ – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн бурхн-шаҗна зөвәр тоомсрта заллт. Кесг цадукмуд Ик Хургин гешүд бәәҗ, тедн дунд ах гелңгүд чигн йовҗ. Тедн паршмудла әдл Зака эвдлго күцәдг бәәҗ. Болв паршмудас йилһрҗ цадукмуд талдан әрүн дегтрмүд, әәлдәчин дегтрмүд күндлдго бәәҗ. Үксн күн әмдрхиг тедн иткҗәсмн уга. Яһад гихлә, терүнә тускар Заканд мел келгдҗәхш.

ЭРЛГ – Бурхна дәәсн, Терүнә өмнәс сөрдг му йорта элч.

ИСКӘЛГО БОЛҺСН ҺУЙРИН НӘР – Песахин хөөн долан хонгтан кедг нәр. Эн нәәрин өдрмүдт давсн угаһар, исклго болһсн нимгн һуйр иддг бәәҗ.

ЯСАТА КҮН – күүкд кү бичә медтхә гиһәд ясгдсн залу күн. Кезәнә тиим улс хаана бәәшңд көдлдг чинртә әмтн бәәҗ. Тегәд эс ясгдв чигн, тиим көдлмштә күүг тер үгәр нерәддг бәәҗ.

Орс Синодалин Орчуллһн болн Нестле-Аланд гиҗ нерәддг экн бичг хойрин хоорндк йилһвр


Матьясин бичсн Сән Зәңг


— Мат. 5:22 — Зуг Би таднд келҗәнәв, ахдан хара зөңдән уурлсн күн зарһд тусхмн.

Мат. 5:44 — Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: өшәтндән дурта болтн, тадниг харасн әмтиг йөрәтн, таднд дурго әмтнд сә кетн, тадниг өөлүлдг болн көөдг әмтнә төлә зальвртн.

Мат. 6:13 — Яһад гихлә, Тана йосн, күчн болн туурмҗ мөнкиндән. Тиигтхә.

Мат. 8:28 — Гергесин гидг орн-нутгур

Мат. 11:19 — Зуг Бурхна цецн ухан терүнә үрдүдәрнь цевргднә.

Мат. 15:39 — Магдалена һазрт

Мат. 17:21 — Хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ көөдмн.

Мат. 18:11 — Яһад гихлә, Күмни Көвүн геедрсн юмиг хәәҗ олад аврхар ирсмн.

Мат. 19:9 — Би болхла, таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн авальтаһан салад, талдан герг авсн залу күн күүнә авальта дерән негдүлнә. Залутаһан салсн гергиг буулһҗ авсн күн хууль-йосар кеҗәнә, – гиҗ Исус келв.

Мат. 20:16 — Дуудгдснь олн, шүүҗ авгдснь цөн.

Мат. 23:14 — Ном цәәлһәчнр болн паршмуд басл зовлңган эдлхит! Белвсн күүкд улсин гер-малынь идәд бәәҗ, күүнә чирә хәләлдәд кесгтән зальврдг төләд тадн хойр чирәтнр болҗанат. Энүнәс көлтә тадн ик зарһла харһхит.


Маркин бичсн Сән Зәңг


Марк. 3:29 — Зуг тер күн мөңк зарһла харһх.

Марк. 5:1 — Гадарин гидг нертә һазрур

Марк. 6:1 — Үнн гиҗ келҗәнәв: Зарһин өдрт тер балһснд Содом болн Гомора гидг балһсдас даву кучр болх.

Марк. 6:20 — Херод терүг соңсад дала юм кев, болв бахмҗтаһар соңсдг билә.

Марк. 9:29 — Тиим хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ эс көөхлә, талданар көөҗ болшго.

Марк. 9:44,46 — Тенд тедниг иддг хорхань үкхш, һалнь унтрхш.

Марк. 9:49 — Ямаранчн тәкл давсар давслгдх.

Марк. 10:24 — Байн зөөрт нәәлдг күүнд Бурхна орн-нутгт орхднь ямаран күчр.

Марк. 11:26 — Кемр тадн күүнә геминь эс тәвхлә, тана теңгрин Эцктн бас тана килнцитн тәвшго.

Марк. 15:28 — Өшәтә улсин тоод орсмн гисн Бурхна Бичгин үгнь күцгдв.


Лукан бичсн Сән Зәңг


Лук. 6:1 — Песахин хойр өдрт, түрүн бемб өдр Исус цаһан буудя тәрсн һазрин өөгүр йовҗ, сурһульчнрнь цаһан буудян толһас таслҗ авад һарарн үүлҗ идцхәв.

Лук. 10:1 — Энүнә хөөн Исус дәкәд далн сурһульчнриг шүүҗ авад, хошадар Бийәсн өмн илгәв.

Лук. 17:36 — Хойр күн кеер бәәх: негнь авгдх, дарукнь үлдәгдх.

Лук. 23:17 — Байрин өдрин төлә тер нег күүг түүрмәс сулдхх кергтә бәәдг санҗ.


Йохана бичсн Сән Зәңг


Иох. 5:4 — Яһад гихлә, Деед Эзнә элч цаг цагтан өөдм һазрт бууҗ ирәд усинь көндрәдг бәәҗ, болв усн көндрдг цагт уснд орсн күн ямаран гемд эзлдвч эдгддг бәәҗ.

Иох. 9:8 — Хам-хоша бәәсн әмтн, терүг сохр болсинь үзсн әмтн сурцхав.


Апостолмудын йовдлмуд


Деян. 8:37 — Пилип болхла терүнд келв: «Кемр үнн седкләрн иткҗәхлә кеҗ болҗана». Тер хәрүднь: «Исус Христос Бурхна Көвүн болдгт иткҗәнәв», – гив.

Деян. 12:25 — Бар-Наба Шаул хойр Ерусалимд даалһвран күцәчкәд, Антиох тал хәрү ирв.

Деян. 15:20 — Теднд бичг бичх зөвтәвидн. Бичгтән тедниг шүтәдүдт нерәдсн хотас бичә идтн, боогдад үксн малын мах, цус бичә амстн, учрх хууляс бийән саглтн, бийдән кех седдго юмиг әмтнд бичә кетхә гиһәд бичхмн.

Деян. 15:34 — Зуг Силаг тенд үлдәх кергтә гиҗ шиидцхәв. (Йуда болхла Ерусалимд хәрҗ ирв.)

Деян. 24:7 — Зуг Лисий гидг миңһн цергин ахлач ик күчәрн терүг мана һазрас булаҗ авад чам тал илгәв.

Деян. 28:29 — Терүг тиигҗ келхлә, Йудья улс хоорндан ик зүтклдәд һарад йовҗ одцхав.


Христост иткдг Римин улст илгәсн бичг


Рим. 8:1 — Тегәд килнцтә седвәрн биш Сәкүсәрн Христос Исусла негдҗ бәәдг улсиг ямаранчн гемшәх юмн уга.

Рим. 11:6 — Кемр керг-үүләрн болхла, тер хәәрлт биш. Эс тиигхлә, керг керг болҗ бәәхш.

Рим. 14:6 — Кемр күн өдрмүд эс йилһхлә, Деед Эзнә төлә йилһхш.


Христост иткдг Көринтин улст илгәсн негдгч бичг


1Кор. 3:4 — «Би Аполынв» гиҗ келхләрн, тадн килнцтә седвәрәр бәәдг улсла әдл болҗахшвт?


Христост иткдг Калосин улст илгәсн бичг


Кол. 4:15 — Нумпанад, терүнә герт цуглрдг хурлд нанас менд келтн.


Евреймүдт илгәсн бичг


Евр. 9:11 — Болв ирх сәәһин ах гелң болҗ Христос ирсмн.


Йохана бичсн негдгч бичг


1Иох. 5:7-8 — Яһад гихлә, һурвн герч теңгрт бәәнә: Эцк, Үг болн Әрүн Сәкүсн. Эн һурвн нег юмна тускар герчлҗәнә. Һурвн герч һазр деер бәәнә: Сәкүсн, усн болн цусн.


Йудан бичсн бичг


Иуд. 23 — Наадксинь һалас һаргҗ әәлһҗ авртн, зуг әәлһәд иләр келтн.


Апокалипсис


Отк. 20:14 — Эн хойрдгч үкл мөн.

Отк. 22:14 — Терүнә зааврмуд күцәснь буйн кишгтә.

һазрин Зургуд — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн


Христосин цагин Рим орн-нутг


Исус Христосин цагин Пелестин


Исус Христосин цагин Ерусалим


Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн

Христосин цагин Рим орн-нутг — Христосин цагин Рим орн-нутг

Исус Христосин цагин Пелестин — Исус Христосин цагин Пелестин

Исус Христосин цагин Ерусалим — Исус Христосин цагин Ерусалим

Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура — Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

[1]

16:20 - Хамгин хуучн экн бичгүдт 9-20 шүлгүд уга.